Over evendit.nl en disclaimer
Auteursrecht * Privacy en cookies
Door het gebruik van deze site ga je akkoord met cookies
dec 222014
 

Wil je saxofoon leren spelen? En vraag je je af of je daarmee het beste kunt beginnen op een sopraansaxofoon of op een altsaxofoon? Vorm je dan eerst een globaal beeld van de overeenkomsten en verschillen tussen deze twee saxofoons. Denk hierbij vooral aan aspecten zoals klankkleur en muziekrepertoire.  Een andere kwestie is in hoeverre de grootte en zwaarte van het instrument een rol verdient bij je keus.

Achtereenvolgens komen de belangrijkste kenmerken van respectievelijk de sopraansaxofoon en de altsaxofoon aan de orde.

De sopraansaxofoon

De sopraansax is een van de vier meest gangbare saxen. Evenals de andere saxofoons is ook de sopraansax een transponerend instrument. De sopraan klinkt een heel octaaf hoger dan de tenor en is evenals die sax een Bes-instrument. In het geval van de sopraansax klinkt een gespeelde C als een Bes. De sopraansax klinkt dus een hele toon lager dan genoteerd wordt. De laagste noot op deze sopraansax klinkt een kwart hoger dan de laagste noot op de altsaxofoon.

De sopraan is kleiner en lichter dan de populaire altsax, maar is toch meestal duurder bij een gelijke kwaliteit van het muziekinstrument. Dat heeft niet alleen te maken met het feit dat er minder sopraansaxen dan altsaxen worden gebouwd, maar ook omdat het bouwen van een goed zuivere en gebalanceerd klinkende sopraan nu eenmaal meer moeite kost (omdat de verschillende afstanden op dit instrument zo klein zijn) dan bij een wat groter instrument het geval zou zijn.

Schijnbare overeenkomst met de klarinet

Op het eerste gezicht lijkt de doorgaans rechte sopraansax qua vorm meer op een klarinet dan op een saxofoon. Maar het geluid van een sopraansaxofoon is heel anders. Dat heeft niet alleen te maken met het feit dat de body van een saxofoon doorgaans van messing (en soms van een ander metaal) is, terwijl de body van een klarinet doorgaans van hout is. Het is vooral het verschil in vorm onderaan dat voor een ander soort geluid zorgt: een sopraansax wordt naar onderen toe steeds wijder, terwijl een klarinet onderaan relatief weinig wijder is dan bovenaan.

Qua geluid lijkt een sopraansax veel minder op een klarinet dan op een hobo. Overigens een hobo vraagt als dubbelrietinstrument een heel andere aanzet dan de saxofoon als enkelrietinstrument. Een klarinet is net als een sax een enkelrietinstrument, maar de manier van aanzetten is toch enigszins anders.

De benodigde embouchure voor een klarinet is anders dan voor een saxofoon. Zo is de ‘glimlachembouchure’ die je vaak bij klarinettisten aantreft, minder geschikt voor het spelen op de saxofoon.

Het timbre van de sopraansaxofoon

Houd je van het typische lichte, maar doordringende geluid van een sopraansaxofoon? Als de klank van de hobo je aanspreekt, is de kans dat je ook van de klank van een sopraansax houdt, relatief groot.

Een sopraansax klinkt betrekkelijk warm in het lage en middenregister en doordringend in het hoge register. Over het hele bereik is de sopraan helderder, lichter en tegelijkertijd doordringender dan een altsax.

Muziek voor de sopraansaxofoon

Als sopraansaxofonist in bijvoorbeeld een fanfare of ander blaasorkest of in een gemengd muziekensemble krijg je vaak een (hoge) melodiestem te spelen. Je krijgt ook relatief vaak solo’s toegewezen.

Op je sopraansaxofoon kun je in beginsel alle muziek spelen die voor saxofoons is bedoeld. Maar als je met een cd die bedoeld is voor de altsax wilt meespelen, zul je, afhankelijk van de hoogte van het muziekstuk, omhoog of omlaag moeten transponeren (en soms binnen een stuk de ene keer omhoog en de andere keer omlaag…). Wel kun je gemakkelijk meespelen met een cd voor tenorsaxofoon. Bedenk wel dat je dan een octaaf hoger klinkt dan door de componist of arrangeur is bedoeld. Er bestaan wel begeleidingscd’s die speciaal voor de sopraansaxofoon zijn bedoeld, maar dat zijn er relatief weinig.

Kiezen voor een sopraansax omdat een altsax (nog) te groot is?

De ‘gewone’ sopraansaxofoon heeft een rechte body en een rechte, soms enigszins gebogen hals. Er zijn ook wel sopraansaxen met een gebogen body. Die lijken qua vorm op een kleine uitvoering van een altsax. Daarom beginnen sommige kinderen met een klein postuur op zo’n gebogen sopraansaxofoon. Het is overigens de vraag of dat verstandig is: het is veel moeilijker om op een sopraansax zuiver te spelen dan op een altsax. Er zijn namelijk speciale altsaxen die specifiek geschikt zijn voor beginnende spelers met een zeer klein postuur. Denk bijvoorbeeld aan Roy Benson kindersaxofoons.

De altsaxofoon

Als je iemand hoort zeggen dat hij ‘saxofoon’ speelt, bedoelt hij meestal de altsaxofoon. Dit is het meest gangbare type saxofoon. Deze is een slag kleiner dan de tenorsaxofoon en wat groter dan de sopraansaxofoon. Het is aanzienlijk gemakkelijker om redelijk zuiver te spelen op een altsax dan op een sopraansax.

De altsax is een Es-instrument. Dat wil zeggen dat als je een C speelt, er de Es klinkt die onder de C ligt.  Anders gezegd, de altsax klinkt een grote sext lager dan genoteerd staat.

Het timbre van de altsaxofoon

Niet alleen het bereik verschilt per type saxofoon, maar ook het timbre. Zo klinkt een altsaxofoon warmer dan een sopraansax, maar minder warm dan een tenorsaxofoon. Sommige mensen vinden een alt levendiger (in de zin van minder strak) klinken dan een sopraan, maar minder levendig dan een tenorsaxofoon.

Wellicht goed om te weten dat de levendigheid van de klanken uit een bepaald type instrument vaak meer met dat instrument zelf en de vaardigheid van de bespeler ervan te maken hebben dan met het type instrument.

Muziek voor de altsaxofoon

Voor de alt als populairste type saxofoon is gigantisch veel muziek in uiteenlopende muziekstijlen gecomponeerd en gearrangeerd. Misschien denk je in eerste instantie aan jazzmuziek, bijvoorbeeld een jazzkwartet of een jazzkwintet of andere populaire lichte muziek, maar er zijn ook veel arrangementen van klassieke muziek voor de altsaxofoon. En als je op zoek bent naar cd’s waarop jouw solo door een piano of orkest wordt begeleid, heb je verreweg de meeste keus als je altsax speelt.

En als de hafabrawereld je aanspreekt: met een altsaxofoon kun je prima terecht in een fanfare of harmonieorkest. Mocht dat niet jouw soort muziek zijn, denk dan eens aan een bigband.

De altsax is kleiner en lichter dan de tenorsax

Veel mensen die saxofoon willen gaan spelen, twijfelen of ze op een altsax dan wel op een tenorsax willen beginnen. Bedenk dat hoe lager een blaasinstrument klinkt, des te langer de buis waardoor je blaast, is. Daarom is een altsax kleiner en (dus ook) qua gewicht ook lichter dan de tenorsax. Dat kan een voordeel zijn als je (nog) niet zo groot en sterk bent of als je relatief kleine handen hebt.

De altsax is groter en zwaarder dan de sopraansaxofoon

Verder zijn merken sommige altsaxen vanwege hun ergonomisch uitgekiende plaatsing van de kleppen beter geschikt voor kleine handen dan andere merken. Een klein postuur hoeft dus geen reden te zijn om te kiezen voor een sopraansaxofoon als je eigenlijk altsaxofoon wilt spelen. Ook de zwaarte van het instrument hoeft geen bezwaar te zijn: er zijn ergonomisch verantwoorde draagkoorden en draagtuigjes die effectief het gewicht van de sax over je bovenlijf verdelen.

Als je kleine handen hebt, is het wel van belang dat je een merk en type altsax kiest dat comfortabel in je handen ligt, bijvoorbeeld een Yanagisawa altsax. Deze Japanse saxofoonbouwer maakt kwaliteitssaxofoons in verschillende prijsklassen met bijzondere aandacht voor de ergonomische aspecten. De meeste kinderen vanaf een jaar of tien kunnen goed bij de kleppen van een Yanagisawa.

Er bestaan ook echte kindersaxofoons, denk aan die van Roy Benson. Er zijn zelfs volwassenen die op dit instapinstrument beginnen.

De meeste kinderen beginnen echter op de muziekschool op een Yamaha-saxofoon. Dat is niet alleen omdat dit voordelige muziekinstrument gemakkelijk aanspreekt, maar ook een goede prijs-prestatieverhouding heeft en bovendien tweedehands populair is. Yamaha-saxofoons worden in verschillende uitvoeringen voor verschillende doelgroepen (van beginners tot professionals) gemaakt.

Natuurlijk moet je een instapinstrumenten niet willen vergelijken met de krachtige, warme en levendige klank van bijvoorbeeld een Selmer Paris 80 Super Action Serie 2, laat staan met een oude Amerikaanse sax.

Overigens, het is goed mogelijk om met wat eenvoudige aanpassingen de bereikbaarheid van sommige kleppen op een sax te vereenvoudigen. Bijvoorbeeld om de zijkleppen beter bereikbaar te maken, zijn er speciale opzetstukjes (zogenaamde palm key risers) te koop. Grappig is dat deze niet alleen worden gebruikt voor handen die wat aan de kleine kant zijn, maar ook voor handen die wat aan de grote kant zijn (wel is het zo dat je afhankelijk van de grootte van je handen die zijkleppen met een andere plek van je hand bedient). Verder kan een reparateur met aangepaste stukjes kurk het gemak van de bediening van de kleppen vergroten.

Advies voor het kopen van een saxofoon

Als je een nieuwe of tweedehands saxofoon wilt gaan kopen, kun je hierbij het beste de hulp inroepen van een muziekleraar een zeer ervaren of professionele saxofonist of een saxofoonreparateur. Als je wilt weten waarop je allemaal moet letten bij de aanschaf van een sax, vind je uitgebreide aanwijzingen in het onder meer via bol.com verkrijgbare Tipboek saxofoon: de complete gids inclusief grepentabellen.

Dossier saxofoon

Dit artikel maakt deel uit van het dossier saxofoon. Daar vind je een overzicht van alle artikelen over het zelf (leren) spelen van de saxofoon. Kijk ook eens bij het artikel over de verschillen en overeenkomsten tussen tenor- en baritonsaxofoons.