Over evendit.nl en disclaimer
Auteursrecht * Privacy en cookies
Door het gebruik van deze site ga je akkoord met cookies
aug 132014
 

Is het goed mogelijk om op latere leeftijd viool, altviool of cello te leren spelen? Wat als je altijd al ervan gedroomd hebt om een strijkinstrument te leren spelen en je pas nu in de gelegenheid bent om daarmee te beginnen? Stel dat je sterk gemotiveerd bent en over de benodigde zelfdiscipline beschikt om dagelijks minimaal een half uur lang op je muziekinstrument te oefenen. Waarmee moet je dan als volwassen beginner op de viool of ander strijkinstrument rekening houden?

In dit artikel komen de volgende aspecten van het op latere leeftijd leren spelen van een strijkinstrument aan de orde.

Hoe komt het dat er zo weinig volwassenen beginnen met viool spelen?

Hoewel volksstammen volwassenen op latere leeftijd nog aan een eerste (of tweede) muziekinstrument beginnen, valt hun keus zelden op een strijkinstrument.

Als volwassen beginner kies je meestal voor een piano of gitaar of op een blaasinstrument zoals dwarsfluit, klarinet of saxofoon. Dat hangt samen met de indruk dat toets- slag- en blaasinstrumenten gemakkelijker te leren zijn dan strijkinstrumenten.

Maar in hoeverre klopt die indruk? Elk instrument heeft immers zijn eigen, unieke uitdagingen? Zo hoef je voor de viool, in tegenstelling tot blaasinstrumenten, geen ademsteun aan te leren.

Waarom raden sommige viooldocenten het op latere leeftijd viool leren spelen af?

Het staat als een paal boven water dat je het beste als kind, en liefst op zo jong mogelijke leeftijd aan de viool kunt beginnen. Voordat je besluit om op oudere leeftijd eraan te beginnen, doe je er goed aan een idee te hebben van de belangrijkste redenen waarom sommige, zij het lang niet alle vioolleraren liever kinderen op les hebben.

Houd ermee rekening dat je de volgende argumenten te horen kunt krijgen:

Oudere oren staan meesterschap op de viool in de weg

Wie zich op volwassen leeftijd wil opgeven voor vioolles voor beginners krijgt soms van de beoogde leraar te horen dat een ander muziekinstrument een beter idee is, omdat volwassen oren zelden of nooit goed genoeg te trainen zijn om meesterschap over het instrument te kunnen krijgen.

Een professioneel niveau is zelden haalbaar

Als je volwassen bent, is de kans dat je ooit op professioneel niveau viool kunt spelen, te verwaarlozen. Overigens geldt voor alle muziekinstrumenten dat als je er je brood mee wilt kunnen verdienen, je niet alleen muzikaal zeer begaafd moet zijn en beschikken over een grote dosis zelfdiscipline, maar ook doorgaans dat je reeds als kind met dat instrument moet zijn begonnen.

Viool leren spelen vraagt relatief veel geduld

Een van de uitdagingen van de viool is dat het trainen van het muzikale gehoor (nodig om zuivere noten op de viool te kunnen spelen) doorgaans flink wat tijd kost. Op de meeste andere muziekinstrumenten duurt het redelijk zuiver leren spelen aanzienlijk korter.

Voordat je op een viool een simpele volksmelodie op een aantrekkelijke manier kan spelen, ben je waarschijnlijk al heel wat maanden vlijtig aan het studeren geweest. Op de meeste andere muziekinstrumenten kun je al na een of twee weken muziekles eenvoudige wijsjes spelen en binnen enkele maanden al een aantal popliedjes. Voordat je eenvoudige popmuziek redelijk zuiver op een viool kunt spelen, is een gemiddelde muziekleerling al snel ongeveer een jaar bezig.

Ergonomische aspecten van de viool maken het leren spelen op oudere leeftijd extra moeilijk

Verder is een viool of altviool, ook ergonomisch gezien, relatief lastig om te bespelen. Een instrument dat beide lichaamshelften op ongeveer dezelfde manier belast, is vriendelijker voor je lijf. Dat is een van de redenen waarom sommige ouderen liever voor een muziekinstrument zoals de piano kiezen. Wil je toch liever een strijkinstrument leren spelen? Overweeg dan om te kiezen voor de cello: het spelen daarop is minder belastend voor je lichaam.

Waarom bieden sommige viooldocenten ook vioolles aan volwassen beginners?

Gelukkig zijn er viooldocenten die met plezier lesgeven aan volwassen beginners. Dat heeft bijvoorbeeld met de volgende inzichten te maken:

Volwassen muziekleerlingen zijn bijzonder gemotiveerd

(Vooral jonge) kinderen die op een strijkinstrument willen leren spelen, kiezen hiervoor soms omdat een broertje of zusje of vriendje of vriendinnetje dat ook doet. Of omdat ze weliswaar de klank van de viool, altviool en/of cello mooi vinden, maar geen idee hebben dat ze eerst een flinke tijd moeten oefenen voordat uit hun eigen instrument een mooie klank wil komen.

Als oudere muziekleerlingen heb je vaak een duidelijk idee waarom je een bepaald strijkinstrument wilt leren spelen en je beseft dat je voor een redelijke vaardigheid op dat instrument heel wat lieve uurtjes zult moeten studeren.

Oudere muziekleerlingen beschikken over een goede zelfdiscipline en planningsvaardigheden

Kinderen en jongeren moeten het voor hun vorderingen vaak vooral hebben van hun enthousiasme en steun van hun ouders om dagelijks geconcentreerd te oefenen (in plaats van vooral leuke melodieën op hun instrument te fiedelen). Kinderen ontwikkelen zelfdiscipline en planningsvaardigheden meestal pas ergens in hun tienerjaren.

Volwassenen die een strijkinstrument willen leren bespelen, beschikken vaak over een behoorlijke dosis zelfdiscipline en het vermogen om de dagelijkse studiesessies met daarin veel aandacht voor techniek en speelhouding te plannen.

Samenspelmogelijkheden voor amateurstrijkers

Als je je als oudere beginner bij een viooldocent aanmeldt, krijg je vermoedelijk de vraag wat je met de viool wilt bereiken. Het zal duidelijk zijn dat een aanstelling bij het Concertgebouworkest uitermate onwaarschijnlijk is. En ook een provinciaal of regionaal professioneel orkest behoort vermoedelijk niet tot de mogelijkheden.

Maar op het gebied van amateurmuziek zijn er volop mogelijkheden. Wat denk je van een vioolkwartet of een muziekensemble voor amateurs? Of een duo voor viool en piano? Er zijn heel wat mogelijkheden om samen met andere muziekamateurs  recreatief muziek te maken. Er zijn samenspelmogelijkheden voor bijvoorbeeld gevorderde beginners, maar ook voor vergevorderde instrumentalisten. Voor de viool is heel wat kamermuziek gecomponeerd.

Hoe ver je uiteindelijk met de viool komt, hangt af van je muzikale talent, de tijd die je in het oefenen investeert en vooral ook van je toewijding.

Als volwassen leerling krijg je van je viooldocent in wezen begeleiding bij je eigen muzikale ontdekkingsreis, een reis die voor jou een emotionele, mentale en fysieke uitdaging vormt en jou leert om je op een unieke en persoonlijke manier op je instrument uit te drukken.

Viool, altviool of cello?

Als je belangstelling uitgaat naar een strijkinstrument, kies je meestal uit een viool, altviool of cello.

Viool

Voor de viool is heel veel solomuziek geschreven, maar er is ook veel ensemblemuziek en orkestmuziek voor gecomponeerd. Het is de kleinste van de strijkinstrumenten. Als je wat aan de kleine kant bent, kun je als volwassene eventueel kiezen voor een 7/8e viool. Een alternatief zou een ¾-viool, in feite een kinderviool, kunnen zijn, maar hoe kleiner de klankkast, des te ‘kleiner’ ook het geluid.

Wil je weten wat je als beginner op de viool bijvoorbeeld qua speelhouding en strijktechnieken zou leren? Kijk dan eens bij het artikel over de (Engelstalige) MOOC-cursus viool.

Altviool

Voor de altviool is het solorepertoire aanzienlijk minder groot, maar er zijn veel mogelijkheden voor ensemble- en orkestmuziek. Bovendien heeft de altviool een prachtig diepe en warme klank. En, omdat de altviool iets groter dan de gewone viool is, en tussen de afstanden tussen de tonen iets groter zijn, heb je het voordeel dat het iets gemakkelijker is om er zuiver op te spelen.

Cello

De cello is een verhaal apart. Daarop kun je zowel heel laag als heel hoog spelen. Er bestaat veel muziek voor solocello, maar ook ensemble- en orkestmuziek.
Sommige viooldocenten die volwassenen afraden met viool te beginnen, verwijzen je graag door naar een cellodocent. Op de site van sommige muziekscholen lees je dat de cello geschikt is als instrument voor jong en oud. En met ‘oud’ bedoelt men dan leerlingen die reeds de pensioengerechtigde leeftijd hebben bereikt!

Deels komt dit omdat de afstanden tussen de tonen op de cello wat groter zijn dan op de viool en de altviool, zodat het iets gemakkelijker is om ‘ongeveer’ de juiste positie te treffen dan bij het millimeterwerk op de viool. In elk geval klinkt de muziek dan iets minder snel ‘vals’.

Je bespeelt een cello terwijl die comfortabel dankzij een staartpen op de vloer rust. Je hoeft hem dus, in tegenstelling tot een viool of altviool, tijdens het spelen niet te dragen. Het is dan ook niet voor niets dat relatief veel oudere beginners voor de cello kiezen. Als je wat kleiner van stuk bent, kun je eventueel kiezen voor een 7/8e cello. Een alternatief is een ¾-cello.

Maar toch, ook als je allang volwassen of misschien zelfs gepensioneerd bent en reeds jarenlang droomt van een viool zijn er doorgaans wel mogelijkheden te vinden om toch op vioolles te gaan. Er zijn namelijk genoeg vioolleraren die je graag les willen geven met als doel dat je na een aantal jaren vlijtig het niveau van verdienstelijk amateur bereikt en bijvoorbeeld in een plaatselijk amateurstrijkkwartet of amateurorkest kan meespelen.

Neuroloog Oliver Sacks over het op latere leeftijd leren musiceren

De beroemde neuroloog Oliver Sacks meldt in een opinieartikel in de New York Times wat het leren van een muziekinstrument op latere leeftijd voor iemand betekent. Hij wijst erop dat de hersenen zich het hele leven van een mens blijven ontwikkelen. Ook als je al op leeftijd bent. Wel is het vaak zo dat leren gemakkelijker is als je nog kind bent.

Elke keer als je, ook als volwassene of senior, een oude vaardigheid oefent of een nieuwe aanleert, versterk je de bestaande neurale verbindingen. In de loop van de tijd gaan de neuronen meer verbindingen met andere neuronen aanleggen en er kunnen dan zelfs nieuwe zenuwcellen ontstaan. Deze neuroplasticiteit treedt bij volwassenen onder meer op als gevolg van normale leerprocessen.

Oliver Sacks hoorde van veel gewone mensen die toen ze ergens in de vijftig of zestig waren, een muziekinstrument leerden spelen. Ook als ze van tevoren zelf geen noten konden lezen, wisten ze niet alleen betrekkelijk vaardig op hun instrument te worden, maar ook veel vreugde eraan te ontlenen.

Volgens Sacks worden tijdens het zelf muziek maken veel verschillende hersengebieden actief. Die moeten met elkaar samenwerken. Dat is nodig voor het lezen van bladmuziek en het op elkaar afstemmen van de fijne spierbewegingen van de handen. Maar ook voor het inschatten en tot uitdrukking brengen van ritme en toonhoogte. En bovendien voor het in verband brengen van muziek met herinneringen en emoties.

Bronnen en verder lezen

  • The Violin Lab; Beth Blackerby; http://www.violinlab.com/
  • Is it Too Late for Adults to Learn to Play the Violin?; Beth Blackerby; http://www.violinist.com/blog/BethatViolinLab/20106/11356/; 14 juni 2010
  • Why do Adults Learn to Play Violin Quicker than Children?; Janice Tucker Rhoda; http://www.abcsofstrings.com/learnviolinquick.html
  • This year, change your mind; Oliver Sacks; http://www.nytimes.com/2011/01/01/opinion/01sacks.html?pagewanted=all; 31 december 2010
  • Neurale plasticiteit; Wikipedia; https://nl.wikipedia.org/wiki/Neurale_plasticiteit

Als volwassene of senior een muziekinstrument leren spelen

Meer informatie over het leren bespelen van een muziekinstrument op latere leeftijd vind je in het artikel als volwassene of senior een muziekinstrument leren bespelen.

Dossier Strijkinstrumenten

Dit artikel maakt deel uit van het dossier