Over evendit.nl en disclaimer
Auteursrecht * Privacy en cookies
Door het gebruik van deze site ga je akkoord met cookies
mei 012016
 

In de Amerikaanse christelijke spirituals en (black) gospelsongs hoor je nog Afrikaanse elementen uit de slaventijd doorklinken. Hoe kwam het dat de zwarte slaven hun eigen, polytheïstische religie verruilden voor het monotheïstische christendom? Wat was de rol van het zingen en dansen in het harde slavenleven op de Amerikaanse plantages? Hoe zit het met elementen als ‘Call and response’, spontane improvisatie, herhalingen, pentatoniek en polyritmiek, evenals blue notes die zo kenmerkend zijn voor spirituals en gospelsongs?

Dit artikel is opgebouwd uit de volgende paragrafen.

afbeelding van koor dat tijdens het zingen van christelijke spirituals de handen omhoog heft

Spirituals zingen met geheven handen

Het was de slaven verboden hun eigen Afrikaanse religies te belijden

Tijdens de periode van slavernij trachtte de heersende blanke klasse systematisch, met behulp van allerlei verboden, de slaven hun eigen talen, religies en cultuur te doen vergeten. Doorgaans kregen de slaven het christendom opgedrongen.

In Afrika hingen de slaven nog het meergodendom aan. Dat maakt dat het op het eerste gezicht extra vreemd dat deze polytheïstische slaven dat zij zich aangetrokken voelden tot de monotheïstische religie van de slavenhouders.

Vermoedelijk lag de aantrekkingskracht van het christendom in het feit dat de kernwaarden ervan in grotendeels overeen kwamen met die van hun oorspronkelijke religie die ze eerder in Afrika beleden. Zo werd bijvoorbeeld de nadruk gelegd op het grote belang van het geloof bij het overwinnen van moeilijke situaties. Zo werden er christelijke spirituals gezongen om de hoop levend te houden.

Uiteindelijk ontstonden er op den duur eigen zwarte kerken waarin de Afrikaanse religie was vermengd met en opgegaan in de christelijke leer.

Net als vroeger in Afrika, ook in Amerika dagelijks zingen en dansen

Muziek, (extatische) dans en gezang waren onlosmakelijk verbonden met het dagelijks leven in Afrika. In de Verenigde Staten wilden de slaven hun cultuur voortzetten. Evenals eerder in Afrika pleegden de vroege Afrikaanse slaven bijeen te komen om elkaar te vertellen over hun dagelijks leven, om hun geloof te belijden en hun voorouders te vereren met muziek en dans.

Het was hun echter verboden was muziekinstrumenten te bespelen. Dus bleven alleen zingen en dansen over. Alleen, ze mochten ze hun eigen, Afrikaanse, godsdienst niet meer belijden. Ook mochten ze niet meer hun eigen Afrikaanse taal spreken. Bovendien was het hun verboden hun religieuze, extatische dansen uit te voeren. Dus moesten ze op zoek naar activiteiten in een vorm die wel was toegestaan. Toen kwam voor hen het christendom in beeld.

De overgang van de Afrikaanse traditie naar het christendom verliep geleidelijk. Veel slaven herkenden in het christendom dezelfde kernbeginselen als die van hun eigen cultuur, te weten: de liefde voor de medemens en een gevoel voor rechtvaardigheid. Bovendien was er de overtuiging dat ‘Gods wil geschiede’.

Beurtzang in de vorm van ‘call and response’

De christelijke gezangen en liederen die de slaven van de christelijke blanken hoorden, inspireerden hen tot het bedenken van hun eigen melodieën en teksten. Deze zongen ze met veel beweging en emotie in de hun vertrouwde Afrikaanse stijl van ‘call and response’ . Dit is een soort beurtzang tussen de (leken)voorganger/voorzanger en de gelovigen/het koor. Op de met verheven stem voorgedragen tekst van de voorganger reageerden de gelovigen dan met uitroepen zoals ‘Amen’ of ‘Oh Lord’ en met ritmisch handenklappen. Op deze manier verliep de overgang van prediking naar gezang bijna ongemerkt.

Toen muziekinstrumenten niet langer verboden waren voor de slaven, werd het gebruik van slaginstrumenten voor de begeleiding van het zingen populair. Tegenwoordig wordt ook wel piano voor de begeleiding van spirituals en black gospel songs gebruikt.

Grote rol voor spontane improvisatie bij de spirituals

De spirituals die op die manier spontaan en al improviserend ontstonden, werden vervolgens mondeling overgeleverd. Zo ontstonden er verschillende versies van een en hetzelfde lied. Deze liederen werden gezongen tijdens de arbeid, vandaar de term ‘worksongs’.

De functie van de herhaling in spirituals

De verhalenuit de Bijbel die ze van de blanken hoorden, werden door de zwarte slaven niet uitgebreid naverteld. In plaats daarvan werd de kern van een bepaald bijbelverhaal telkens weer herhaald. Bijvoorbeeld Joshua fit the battle of Jericho, and the walls came tumblin’ down..

Hieronder volgt een versie van dit lied in standaardengels (ontdaan van dialect) plus een zingbare vertaling in het Nederlands van de redactie van evendit.nl

Joshua fought the battle of Jericho, Jericho, Jericho
Joshua fought the battle of Jericho
and the walls came tumbling down

Jozua voerde strijd om Jericho, Jericho, Jericho
Jozua voerde strijd om Jericho, Jericho, Jericho
En de muren storten neer.

You may talk about your men of Gideon
You may talk about your men of Saul
But there’s none like good old Joshua
at the battle of Jericho (that morning).

Schep maar op over je mannen van Gideon
Scheppen maar op over je mannen van Saul
Er is niemand zo goed als Jozua
bij de strijd om Jericho (die morgen)
.

(refrein)

Then up to the walls of Jericho
They marched right o’er the land
“Go blow those ram horns,” Joshua cried
‘Cause the battle is in God’s hands.’

En onderweg naar de muren van Jericho
marcheerden ze dwars door ’t land
‘Blaas op de ramshoorns’, zei Jozua
‘Want de strijd is in Gods hand’.

(refrein)

Those old sheep horns began to blow
The trumpets began to sound
Joshua commanded the children to shout
and the walls came tumbling down (that morning).

En ze bliezen op de oude ramshoorns
En ze bliezen ook op de trompet
Op Jozua’s sein hieven ze de strijdkreet
En de muren stortten neer.

Joshua fought the battle of Jericho, Jericho, Jericho
Joshua fought the battle of Jericho
and the walls came tumbling down

Jozua voerde strijd om Jericho,Jericho, Jericho,Jericho
Jozua voerde strijd om Jericho
En de muren stortten neer.

Pentatonisch karakter van de melodie van de spirituals

Naast het sterk improvisatorische karakter, en herhalende karakter, valt in westerse oren ook de pentatoniek van de melodieën van de spirituals op. Een pentatonische toonladder heeft niet zoals de westerse toonladder zeven stamtonen, maar slechts vijf.

Overigens, bijna alle muziek uit de hele wereld, met uitzondering van de westerse muziek, is pentatonisch. In wezen is de westerse toonladder van zeven tonen (of acht als we het octaaf meerekenen) dus de uitzondering.

In de loop van de tijd zijn aan de spirituals en black gospel songs ook typische majeur- en mineurkenmerken toegevoegd. Ook zijn de harmonieën steeds meer onder westerse invloed komen te staan.

Polyritmiek in de zang

Bijzonder voor de spirituals zijn ook muzikale elementen zoals polyritmiek. Bij een dergelijk ritme kunnen de verschillende stemmen een eigen teleenheid hebben. Zo kan de ene stem een melodie met drie tellen in de maat zingen en een andere stem tegelijkertijd een melodie met vier tellen in de maat.

Het zingen van blue notes in spirituals en gospel songs

Ook het gebruik van de zogenaamde blue notes als expressiemiddel is kenmerkend voor de spirituals en gospel songs. Blue notes komen niet voor in de westerse toonladders. Een blue note is een noot die op een iets lagere toonhoogte dan de standaardhoogte voor die toon wordt gezongen of gespeeld.

Een eerdere versie van dit artikel werd op 30 augustus 2012 door de auteur, Manon Troppo, gepubliceerd op Infonu.nl onder de titel: ‘Spirituals: Afrikaanse invloeden in Amerikaanse gospelsongs’.

Dossier zang

Dit artikel maakt deel uit van het dossier zang. Kijk bijvoorbeeld ook eens in de artikelen over spirituals als  Zingen om de hoop levend te houden of als verdekt protest? of over de symboliek van de spirituals.

Bronnen