Over evendit.nl en disclaimer
Auteursrecht * Privacy en cookies
Door het gebruik van deze site ga je akkoord met cookies
apr 302016
 

Wat is de achtergrond van de bekende en geliefde spirituals over het harde slavenleven, maar vooral ook over de hoop op bevrijding? Hoe werden deze liederen voor de onderdrukte mens een manier om te overleven? Vormen spirituals in de eerste plaats een uitdrukking van een christelijk geloof? Of toch meer een verdekte vorm van sociaal-politiek protest van de zwarte mens tegen het gebrek aan burgerrechten in een tijd dat een openlijk protest niet tot de mogelijkheden behoorde? En wat spreekt de blanke mens in deze liederen ook in deze moderne tijd nog steeds aan?

afbeelding van koor dat tijdens het zingen van spirituals de handen omhoog heft

Spirituals zingen met geheven handen

Dit artikel is opgebouwd uit de volgende paragrafen.

Hoe ontstonden de spirituals?

Spirituals zijn swingende, christelijk geïnspireerde liederen op eenvoudige tekst. Deze spirituals ontstonden in de Noord-Amerika, in de tijd dat de slavernij nog niet was afgeschaft. In deze liederen klinkt nog een aantal Afrikaanse invloeden door. Het zijn de worksongs, dus de ‘werkliederen’, van de uit Afrika afkomstige zwarte slaven. Deze spirituals worden dan ook vaak nog ‘negrospirituals’ genoemd, al worden ze tegenwoordig graag door mensen van verschillende afkomst gezongen.

Van oorsprong werden deze songs a capella, dus zonder gebruik van muziekinstrumenten, gezongen. Er was sprake van een bijzondere beurtzang (de zogenaamde ‘call and response’) tussen voorzanger en een meerstemmig koor. Uit deze spirituals is later de blues en de gospelmuziek ontstaan.

Waar komt de term spiritual vandaan?

De term ‘spiritual’ is een verkorting van ‘spiritual song’, een term die van oudsher zowel in zwarte als blanke christelijke gemeenschappen werd gebruikt. Om de spirituals met hun wortels in de slavernij te onderscheiden van de andere geestelijke liederen, kwam de term ‘negro spiritual’ of ‘negerspiritual’ in zwang.

Nog weer later werd het steeds gebruikelijk erom te spreken van ‘spirituals’, zonder toevoeging van de inmiddels vaak als scheldwoord beleefde term ‘neger’, omdat deze liederen, niet alleen bij de zwarte bevolking maar ook weerklank vonden bij de blanke bevolking. En bovendien gingen de spirituals later, toen ook de christelijke blanken deze liederen zijn gaan zingen, steeds meer Europees-Amerikaanse muzikale elementen bevatten.

Tegenwoordig behoort een aantal spirituals een min of meer vast deel uit van de liederen die graag bij het kampvuur worden gezongen, ook door mensen zonder christelijke achtergrond die het hoopvolle karakter van de liederen en de melodieën ervan waarderen.

Kennismaking van de blanken met de spirituals

Omdat het leven van de zwarten en de blanken in Amerika op een groot aantal gebieden gescheiden verliep, kwamen de blanken zelden of nooit in aanraking met de spirituals.

De blanken maakten voor het eerst kennis met deze muziek nadat de Fisk University in Nashville (Tennessee) vanaf 1850 zwarte studenten op pad stuurde om door middel van het zingen van spirituals geld op te halen voor de noodlijdende universiteit.

In 1872 werden hun liederen voor het eerst gepubliceerd in een boek met als titel Jubilee Songs as Sung by the Jubilee Singers of Fisk University. Dat boek hielp de populariteit van de spirituals verder vergroten.

Een andere belangrijke vroege collectie met de teksten van spirituals is Slave Songs of the United States van William Francis Allen, Charles Pickard Ware, en Lucy McKim Garrison (1867).

Noord-Amerika als bakermat van de spirituals

In het begin van de zeventiende eeuw werd in de Britse koloniën de slavernij ingevoerd. Na de barre scheepsreis van Afrika naar Noord-Amerika waarbij veel slaven het leven lieten, werden ze in de Verenigde Staten op de plantages tewerkgesteld. Daar moesten ze werken en leven onder mensonterende omstandigheden.

Het duurde het tot ver in de negentiende eeuw voordat er een einde kwam aan de slavernij. Pas in 1865 werd de slavernij daar door middel van een grondwetswijziging definitief afgeschaft.

Qua structuur van de liederen en qua klank en ritme is het duidelijk dat de spirituals hun wortels in Afrika hebben. Maar het unieke eraan is dat deze muziek is ontstaan onder de zwarte bevolking tijdens de slavernijperiode in de Noord-Amerika.

Deze liederen over het harde leven en de hoop op verlossing zijn een mengvorm van enerzijds de Afrikaanse traditionele muziek en anderzijds de religieuze muziek van de blanke christelijke Amerikanen (de uit Europa afkomstige psalmen en gezangen).

Opvallend genoeg deed een vergelijkbare ontwikkeling zich niet voor in andere landen van de wereld, en evenmin in het Caraïbisch gebied of in Zuid-Amerika.

Spirituals als uitdrukking van christelijk geloof of van sociaal-politiek protest?

De spirituals vormden in de eerste plaats een uitdrukking van het christelijk geloof en de daarbij behorende hoop op verlossing van alle aardse ellende.

Maar sommige spirituals hebben mogelijk deels ook gediend als sociaal-politiek protest. Sommige spirituals zijn pas in de twintigste eeuw, dus lang na de afschaffing van de slavernij ontstaan. Sommige spirituals hebben er in de loop van de tijd nieuwe coupletten bij gekregen.

Denk voor een bedekte(!) vorm van protest bijvoorbeeld aan The Gospel Train Is Coming (oorspronkelijk uit 1863), waarin het koor onder andere zingt:

The fare is cheap and all can go
The rich and poor are there
No second class aboard this train
No difference in the fare

Vergelijk dit met de historische feiten dat de zwarten niet in dezelfde coupés als blanken, maar in afzonderlijke coupés moesten reizen. Gezien het vaak zeer lage inkomen, was het reizen per trein voor de zwarten duur.

Hieronder enkele coupletten van het lied uit een liedboek gepubliceerd in 1873.

Scan van bladmuziek The Gospel Train uit een boek met spirituals (uit 1873)

Een scan van bladmuziek van The Gospel Train

Het zingen van spirituals vormde in de jaren 50 en 60 van de 20e eeuw een belangrijke functie bij de burgerrechtenbeweging van Martin Luther King (die overleed in 1968 nadat op hem een moordaanslag was gepleegd).

Een eerdere versie van dit artikel werd op 30 augustus 2012 door de auteur, Manon Troppo, gepubliceerd op Infonu.nl onder de titel: ‘Zingen om te overleven’.

Dossier zang

Dit artikel maakt deel uit van het dossier zang. Kijk bijvoorbeeld eens bij de artikelen over  Afrikaanse invloeden in christelijke spirituals en gospel songs of over de symboliek in deze liederen.

Bronnen