Categorieën
Blokfluit

Der Fluyten Lust-hof – Jacob van Eyck

Der Fluyten Lust-hof van Jacob van Eyck wordt door muziekkenners gerekend tot het mooiste solorepertoire dat ooit is gecomponeerd voor de blokfluit. Deze oorspronkelijk uit twee delen bestaande bundel omvat de grootste collectie blokfluitmuziek die ooit is verschenen. De 143 stukken zijn bedoeld om te worden gespeeld op een sopraan- of een tenorblokfluit.

De basismelodieën en sommige eenvoudige variaties (‘modo’s’) zijn van een lichte tot gemiddelde moeilijkheidsgraad. Die kun je al na enkele jaren blokfluitles al goed spelen. De vele, complexere variaties zijn bedoeld voor gevorderde en professionele blokfluitisten. Een deel van de muziekstukken is speelbaar op de altblokfluit.

Yamaha sopraanblokfluit YRS-23 (kunststof) met dubbele Duitse boring
Ivoorwitte Yamaha sopraanblokfluit YRS-23 (ABS-kunststof) met dubbele Duitse boring (bol.com)

Er bestaan mooi uitgevoerde, hedendaagse uitgaven van der Fluyten Lust-hof, maar omdat de muziek al uit de 17e eeuw stamt, kun je weergaven van de oorspronkelijke uitgaven ook legaal op het internet vinden, bijvoorbeeld op de site van het IMSLP ( zowel deel 1 als het deel 2).

Dit artikel is als volgt opgebouwd.

Beroemde verzameling muziek voor de blokfluit

Der Fluyten Lust-hof is een wereldberoemde collectie blokfluitmuziek die in de 17e eeuw is gecomponeerd door Jacob van Eyck. De muziek is speciaal geschikt om te worden gespeeld om de sopraanblokfluit of een tenorblokfluit. Een deel van de stukken kan worden gespeeld op de altblokfluit. Een aantal stukken kan gemakkelijk worden geoctaveerd door altblokfluitisten.

De in totaal 143 muziekstukken voor de solo blokfluit verschenen oorspronkelijk in twee delen: deel 1 bevat de stukken 1-85 en deel 2 de stukken 86-143. In moderne uitgaven van deze collectie onbegeleide solostukken worden deze stukken om praktische redenen in drie banden uitgegeven. Bijvoorbeeld bij de moderne, door Michel en Teske geredigeerde uitgave is deel 1 in twee banden en is deel 2 in de derde band opgenomen. Ook de door Thiemo Wind geredigeerde versie (de New Vellekoop Edition) is in drie delen uitgegeven. Beide moderne uitgaven zijn voorzien van kritisch commentaar en tips voor het spelen van de stukken.

Veel uitvoeringen van Der Fluyten Lust-hof is te vinden op cd’s. Maar ook op Youtube kun je al een beeld krijgen van de muziek. Het voordeel van een bestand op cd of mp3 is dat je het rustig in je eigen tempo kunt meespelen om het stuk in te studeren.

Als de muziek op cd of mp3 je te snel gaat, kun je die afspelen met een speciale dj-cdspeler of met het softwareprogramma BestPractice 1.03. Daarbij kun je de muziek in het door jou gewenste tempo instuderen zonder dat daarbij de toonhoogte onbedoeld verandert, Met zo’n dj-cdspeler of BestPractice kun je eventueel ook lastige passages isoleren en telkens automatisch laten herhalen.

Jacob van Eyck als componist van Der Fluyten Lust-hof

Jacob van Eyck werd waarschijnlijk in 1590 geboren te Heusden (zijn geboorteplaats is niet zeker). Hij overleed op 26 maart 1657 te Utrecht. Deze blind geboren jonkheer was musicus en componist. Hij werkte als beiaardier en was een befaamd deskundige op het gebied van beiaards. In zijn vrije tijd speelde hij graag blokfluit. Ook componeerde hij. Zijn omvangrijke werk Der Fluyten Lusthof voor de blokfluit staat internationaal gezien nog altijd zeer hoog in aanzien.

Jacob van Eyck nam de populaire muziekstukken uit zijn tijd, speelde die op zijn blokfluit en maakte daarop variaties (in zijn bewoordingen ‘veranderingen’). De basismelodieën zijn dus niet door hemzelf bedacht . Als uitgangspunt voor zijn composities gebruikte hij bijvoorbeeld psalmen, andere liederen en dansen.

Omdat van Eyck blind was, kon hij zijn muziek niet zelf opschrijven. Dat deed iemand anders voor hem, terwijl hij deze al improviserend als het ware ‘dicteerde’. Wat er op die manier was opgeschreven, liet hij voorspelen om te kunnen controleren of het klopte.

De tweedelige verzamelbundel Der Fluyten Lust-hof werd in verschillende herziene drukken gepubliceerd tussen 1644 en 1656. Jacob van Eyck droeg de bundel op aan de beroemde Constantijn Huygens, die indertijd secretaris van de prins van Oranje was.

De muziekstukken uit Der Fluyten Lust-hof

In totaal omvat Der Fluyten Lust-hof 143 genummerde stukken. Het is een collectie van in die tijd populaire stukken met een internationale herkomst. Denk aan melodieën uit Holland, Vlaanderen, Duitsland, Engeland, Schotland, maar ook bijvoorbeeld Frankrijk of Italië.

Tot de in die tijd beroemde componisten van wie Van Eyck aria’s als uitgangspunt heeft genomen, behoren: J. Dowland, G. Caccini en G.G. Gastoldi.

In een aantal gevallen blijven Van Eyks variaties betrekkelijk dicht bij de oorspronkelijke melodie, in andere gevallen wijken ze er sterk van af. Na de meeste stukken volgt een aantal modo’s (variaties met onder elk een aantal modo’s (feitelijk variaties). Van Eyck ‘brak’ daarbij noten van de basismelodie in noten van een steeds kortere duur (diminutie). Elke volgende modo bij een basismelodie werd op deze manier complexer gemaakt en feitelijk van meer versieringen voorzien.

De muziekstukken bestaan uit:

  • psalmen en andere geestelijke liederen (bijvoorbeeld van Valerius)
  • wereldlijke liederen (waaronder die van ondeugende aard) en aria’s
  • instrumentele stukken (voorspel, dans, fantasie, ricercate)

Het werk biedt feitelijk een uniek overzicht van de muziekwereld van de late renaissance en de vroege barok. Veel stukken stammen oorspronkelijk uit de late renaissance. Het royale gebruik van variatietechnieken maakt dat de stukken tot de vroege barok kunnen worden gerekend..
Verschillen tussen facsimile en moderne uitgaven van Der Fluyten Lust-hof
In de facsimile’s, ook in die van de laatste door de blinde Van Eyck ‘overhoorde’ en gecorrigeerde druk staan onvermijdelijk een aantal inconsistenties en foutjes. In de moderne, geredigeerde uitgaven zijn die hersteld.

Verder hebben de redacteuren waar wenselijk het gebruik van voortekens en dergelijke aangepast aan de moderne gewoonten. Dit was een lastige klus. Immers, tegenwoordig ligt het voor de hand dat een toevallige verhoging of verlaging voor de rest van de maat geldt. Maar in de tijd van Van Eyck, halverwege de zeventiende eeuw, was dat nog geen vaste gewoonte. Soms werden dergelijke veranderingen in de toonsoort niet in de muziek aangegeven, maar verondersteld of overgelaten aan de smaak of de plaatselijke gewoonten.

Een aantal muziekstukken stamde uit de zestiende eeuw en waren nog typisch in een van de kerktoonladders gezet: immers, Van Eyck baseerde zijn composities op bestaande, (soms veel) oudere muziekstukken. In het geval van de uitgave die geredigeerd is door Michel en Teske zijn de toegevoegde toevallige verhogingen of verlagingen boven de betreffende noot gedrukt.

In de door Michel en Teske geredigeerde uitgave staat aan het eind van elk van de drie banden een commentaardeel met een toelichting op de stukken gegeven. Waar mogelijk is ook de tekst van een lied opgenomen.

Bovendien hebben deze nieuwe uitgaven een fraaie en moderne lay-out.

De moderne, verbeterde en becommentarieerde uitgaven met aanwijzingen voor de uitvoering zijn:

  • Der Fluyten Lust-Hof; Jacob van Eyck; Erste Vollständig Kommentierte Gesamtausgabe; ; redactie; Winfried Michel en Hermien Teske; 3 delen, Amadeus Verlag; Zwitserland, 1984
  • Der Fluyten Lusthof; Jacob van Eyck; New Vellekoop Edition, redactie Thiemo Wind, 3 delen, uitgeverij XYZ; Naarden-Huizen 1990

Facsimilé’s van Der Fluyten Lusthof om legaal en gratis te downloaden

Aangezien Jacob van Eyck reeds in 1657 overleed, behoren zijn werken tot het publieke domein.
De facsimile’s van de oorspronkelijke twee delen van Der Fluyten Lust-Hof kun je legaal en gratis als pdf downloaden. Op de site van IMSLP vind je zowel eerste deel als het tweede deel.

Geraadpleegde bronnen en verder lezen

  • Der Fluyten Lust-Hof; Jacob van Eyck; Erste Vollständig Kommentierte Gesamtausgabe; redactie; Winfried Michel en Hermien Teske; Amadeus Verlag; Zwitserland, 1984
  • Jacob_van_Eyck; Wikipedia; http://nl.wikipedia.org/wiki/Jacob_van_Eyck
  • Jacob van Eyk; Thiemo Wind; http://www.jacobvaneyck.info/main.htm

Dossier blokfluit

Dit artikel maakt deel uit van het dossier blokfluit Via dit dossier vind je een overzicht van alle artikelen die op deze onderwerpen betrekking hebben.

Een eerdere versie van dit artikel werd op 27 augustus 2012 door de auteur, Manon Troppo, gepubliceerd op Infonu.nl onder de titel: Der Fluyten Lust-hof – Jacob van Eyck.

Categorieën
Musiceren algemeen

Bladmuziek instuderen met BestPractice

Je wilt een muziekstuk instuderen maar noten lezen, is niet je grootste hobby. Ingewikkelde ritmes en zeer lage of zeer hoge noten in de muziek vormen soms echte uitdagingen. Je bent er niet altijd zeker van dat je de juiste noten speelt of dat je het ritme goed hebt begrepen. Eigenlijk wil je (als hulp bij het lezen van notenschrift) het liefst met de muziek meespelen, maar dan in jouw eigen tempo. En soms ook in een toonsoort die beter bij jouw muziekinstrument past dan de toonsoort waarin op een mp3-tje of een cd wordt gespeeld. Wanneer is het gratis programma BestPractice 1.03 een goede oplossing?

Hoe pak je nieuwe bladmuziek aan?

Groene button met daarop een zwierige muzieknoot
Logo van het programma BestPractice 1.03

Stel, je hebt een stuk leuke nieuwe bladmuziek gekregen en je hebt zin om dat stuk in te studeren. Helaas zitten er nogal wat moeilijke noten en ritmes in dat muziekstuk. Je kijkt eens naar de gedeelten die nog het makkelijkst lijken, maar de moed zakt in je schoenen.

De noten op en direct onder en boven de notenbalk weet je blindelings te noemen, maar de zeer hoge of lage noten met een aantal hulpstreepjes hebben nog af en toe hun geheimen voor je. Je kunt goed uit de voeten met eenvoudige ritmes, maar zodra je al dan niet dubbel gepuncteerde noten en rusten ziet, ben je niet meer zeker van je zaak. En je hebt al ontdekt dat er helaas geen speciale ‘play along’ of ‘music-minus-one’-muziek bestaat voor het stuk dat jij graag wilt leren spelen of zingen. Dit is het moment waarop alle hulp welkom is.

Globaal gesproken, zijn er twee oplossingen:

Ken je een mooie opname van een muziekstuk op cd of mp3? Je zou dan ervoor kunnen kiezen om dat stuk in je eigen tempo en op de door jou gewenste toonhoogte mee te spelen.

Ken je geen mooie opname? Dan zou je ervoor kunnen kiezen om de noten van je bladmuziek over te nemen in een muzieknotatieprogramma. Deze tweede oplossing kan echter flink wat tijd kosten.

De eerste, snelle oplossing wordt in dit artikel behandeld.

Meespelen met een cd of mp3, maar dan in jouw tempo en op een comfortabele toonhoogte

Je boft als je een geschikte opname van een muziekstuk op cd of mp3 hebt gevonden. Nu heb je een snelle en handige manier om je bladmuziek in te studeren.

Een handig en gratis programma (zonder spyware!) is BestPractice 1.03. Dat is een populair open source programma om muziekstukken mee in te studeren. Je kunt dit programma vrijblijvend en zonder enige verplichting onbeperkt blijven gebruiken, Als je echt gelukkig bent met het programma, kun je overwegen als dank een kleine donatie te doen aan Robert Moerland, de maker van het programma. Je vindt zijn gegevens door in het programma BestPractice op de knop ‘Hulp’ te drukken en vervolgens op ‘Donations’ te klikken.

Download dit programma en installeer het. Let bij het installeren erop dat je uitsluitend het programma BestPractice installeert en niet ook eventuele andere ‘aanbevolen’ programma’s.

Schermafdruk van het programma BestPractice 1.03
Scherm BestPractice 1.03. Dit programma helpt je om muziek op mp3 of cd in je eigen tempo en in de door jou gewenste toonhoogte af te spelen

Voor een Nederlands menu zet je de taal op ‘Dutch’. Als je voor de eerste keer met het programma werkt, zet je de “Tijd-uitrek kwaliteit” op “Beste dusver” en vink je het “Anti-alias filter aan”. Het programma onthoudt de bovengenoemde instellingen voor alle volgende keren.

Open Bestand

Klik op de button “Open Bestand” en selecteer het gewenste muziekstuk (met als extensie .wav of .mp3).

In het veld onder “Berichten” zie je de tijd en de naam van het geselecteerde muziekstuk verschijnen. Als het geen mp3-bestand is, maar een cd, zie je in het grote veld linksboven de nummers en omschrijvingen van de cd verschijnen.

Het stuk wordt nu automatisch afgespeeld. Terwijl je naar de muziek luistert, zie je de tijd lopen vanaf: 00:00:00. De eerste 2 nullen geven het aantal uren, de tweede 2 nullen het aantal minuten, en de derde 2 nullen het aantal seconden aan. Je weet dan precies waar een bepaalde passage binnen een nummer begint. Je kunt dan een volgende keer daar direct heengaan met de schuifknop.

Nu kun je voor je komende oefensessie de volgende instellingen afzonderlijk vastleggen:

Volume

Met de schuifknop in de rechterbovenhoek stel je in hoe luid de muziek klinkt.

Afspeelhoogte

Met de schuifknop halverwege de rechterkolom kun je de toon telkens een halve noot verhogen of verlagen. Dit is handig als jouw bladmuziek in een andere toonsoort staat dan het origineel of als je een transponerend muziekinstrument zoals een saxofoon of klarinet bespeelt. Je zet de afspeelhoogte bijvoorbeeld een hele noot hoger als je op je besklarinet een stuk speelt dat eigenlijk voor de dwarsfluit is bedoeld. Je kunt BestPractice dus als handige transponeersoftware gebruiken. En als je bijvoorbeeld een blokfluit hebt die net even iets lager gestemd is dan A=440 Hz of een viool waarop je het liefst speelt in een stemming met A=444 Hz, kun je met de fijnafstemming van het programma de gewenste, exacte toonhoogte afstemmen op dat van je muziekinstrument.

De afspeelhoogte staat geheel los van de afspeelsnelheid. Dat biedt geweldige mogelijkheden voor het instuderen van muziekstukken.

Fijnafstemming

Deze schuifknop bevindt zich onder de instelling voor de afspeelhoogte. Deze knop gebruik je als de muziek net een haartje te laag of te hoog klinkt voor jouw instrument, bijvoorbeeld omdat jouw instrument gestemd is op A=442 MHz en de opname is gemaakt met instrumenten die nog gestemd zijn op A=440 MHz of andersom.

Afspeelsnelheid

Dit is de onderste schuifknop. De defaultwaarde is 100%, dus de oorspronkelijke snelheid van de cd of mp3. Om een stuk in te studeren, zet je de waarde bijvoorbeeld ergens in de buurt van de 80%. Zet je de waarde veel lager, kan dat duidelijk hoorbaar zijn door een verminderde geluidskwaliteit. Als je het stuk goed kunt meespelen met een snelheid van 80%, kun je de oefensnelheid steeds een beetje opvoeren. Bijvoorbeeld met ongeveer 5% per keer. Op een gegeven moment kun je het stuk dan op de volle snelheid van 100% meespelen of meezingen.

De afspeelsnelheid staat geheel los van de afspeelhoogte. Deze functie is ook bijzonder handig voor het in een kalm tempo leren spelen van snelle muziek. Het feit dat je de snelheid van de muziek zelf kunt instellen, is een van de opties die het programma geschikt maakt als instudeersoftware te gebruiken.

Karaoke

De karaoke-knop bevindt zich in de rechterkolom, direct onder het midden. Als je het hokje na ‘Karaoke mode’ aanvinkt, wordt de stem van de melodie onderdrukt.

Een optimale onderdrukking van de stem, kun je via de schuifknop regelen. Ook de “Bass doorlaat frequentieband” en de “Treble doorlaat frequentieband” kun je via schuifknoppen instellen.

Als de toonhoogte van het stuk niet goed bij jouw stem past, kun je die toonhoogte aanpassen via de bovengenoemde functie Afspeelhoogte.

Opnieuw afspelen

Aan het eind van het stuk begint BestPractice automatisch weer opnieuw. Je hoeft dus niet opnieuw op de ‘play’-toets te drukken. Deze functie hoef je niet in te stellen. Nadat het einde van een muziekstuk is bereikt, wordt het stuk altijd geheel vanzelf weer opnieuw afgespeeld

Loopfunctie

Om effectief te studeren, is het handig om lastige passages te isoleren. Je hoeft dan niet telkens het hele nummer aan te horen om een keertje dat moeilijke gedeelte te kunnen beluisteren. Met de pijltjestoetsen kun je de start- en eindtijd van de in te studeren passage instellen. Je kunt ook wachten tot het moment direct voordat die passage begint en dan op de ‘Nu!-knop’ drukken om het begin van de loop aan te geven. Direct na het eind van de passage die je wilt instuderen, druk je dan op de “Nu!-knop’ eronder om het eind van de loop aan te geven.

Vink je nu het hokje voor “Loop” aan, zal het programma automatisch die ene passage eindeloos blijven herhalen totdat je op de stop-toets drukt.

Opslaan

Met de “Opslaan-knop” kun je de muziek inclusief de gemaakte aanpassingen opslaan. Stel dat je bijvoorbeeld de toonhoogte en de afspeelsnelheid hebt veranderd en je vervolgens het stuk opslaat, heb je een volgende keer het stuk direct inclusief alle aanpassingen tot je beschikking. Het nieuwe bestand krijgt altijd een .wav-extensie, ook als het oorspronkelijke document een mp3-tje is.

Andere toepassingen voor BestPractice

Soms beschik je niet over bladmuziek, maar wil je een nieuwe song of melodie ‘op je gehoor te leren spelen. Dan kun je BestPractice gebruiken om de song of melodie in een voor jouw comfortabel tempo en in een voor jou geschikte toonsoort af te spelen. Je probeert dan net zo lang de juiste noten te treffen totdat dit lukt.

Als je de muziek wilt omzetten in notenschrift, is het handig om Best Practice een stuk muziek langzaam te laten afspelen. Zo kun je in je eigen tempo de noten opschrijven.

Andere muzieksoftware voor het oefenen van muziekstukken

Er is ook commerciële muzieksoftware voor het oefenen van muziekstukken verkrijgbaar. Sommige van die softwareprogramma’s hebben nog veel meer praktische mogelijkheden om je te helpen bij het instuderen van muziek.
Een deel van die software is zelfs interactief. Denk bijvoorbeeld aan Smartmusic for Students of aan Elevation.

Meer informatie over jouw muziekinstrument

Wil je praktische tips over het spelen op je muziekinstrument? Kijk dan eens in de overzichten van artikelen die horen bij jouw muziekinstrument. Denk bijvoorbeeld aan blokfluit, dwarsfluit, gitaar klarinet, piano of saxofoon.

Alternatief voor BestPractice 1.03

Als je een gratis, veelzijdig en toch eenvoudig te bedienen Nederlandstalig oefenprogramma zoekt, kun je van BestPractice veel plezier hebben. Als je liever zonder computer aan op je muziekinstrument speel, kun je als alternatief gebruik maken van een dj-cd-speler. Met de meeste types kun je muziek op een voor jouw geschikte hoogte en in het door jou gewenste tempo spelen. Dergelijke apparaten hebben vaak nog veel meer opties.

Dossier Musiceren algemeen

Dit artikel maakt deel uit van het dossier musiceren. In dit dossier vind je een overzicht van alle artikelen over het zelf (leren) maken van muziek in het algemeen.

Een eerdere versie van dit artikel werd op 10 augustus 2011 door de auteur, An Schrijfstra, gepubliceerd op Infonu.nl onder de titel:Zelfstandig bladmuziek instuderen met BestPractice.

Categorieën
Musiceren algemeen

Bladmuziek instuderen met muzieknotatiesoftware

Je wilt een stuk bladmuziek zelfstandig instuderen. Zolang de muziek niet al te ingewikkeld is, kun je al goed en redelijk zuiver van blad spelen. Toch heb je tijdens het oefenen op je muziekinstrument graag wat muzikale begeleiding om zeker te weten dat je de juiste noten in het goede ritme speelt en dat je niet te hoog of te laag intoneert. Wanneer vormt een muzieknotatieprogramma een aantrekkelijke oplossing? Wat kun je ermee?

Wat is muzieknotatiesoftware?

Met behulp van een programma voor muzieknotatie kun je op je computer bladmuziek vervaardigen en afspelen.

Bij de meeste computers kun je de noten invoeren door ze stuk voor stuk met de muis of een toetsenbord in te voeren of ze op een aangesloten midi-keyboard te spelen. Verder kun je digitale bladmuziek (in de vorm notenschrift of tabulatuur) bijvoorbeeld genereren door het importeren van midi-bestanden of door het converteren van bijvoorbeeld een stuk abc-notatie (dit is een soort muzieksteno dat gebruik maakt van letters).

Welke muzieknotatieprogramma’s zijn er?

Er is veel software voor muzieknotatie op de markt: van gratis of goedkoop (een paar tientjes) tot prijzig (honderden euro’s). Al deze programma’s maken het mogelijk om noten over te typen of te bewerken en af te spelen met de virtuele muziekinstrumenten van jouw keus.

Sommige professionele programma’s hebben ook een ‘light’-versie die gratis of zeer voordelig is. Vaak is er ook een ‘educational’-versie tegen een voordelige prijs te koop.

Harmony Assistant is een voordelig en verrassend veelzijdig muzieknotatieprogramma waarvan alle updates gratis zijn. Het programma is relatief gemakkelijk in het gebruik. Je kunt het programma in beginsel ook in een Nederlandstalige versie gebruiken, maar om allerlei redenen is het handiger om te kiezen voor de Engelstalige versie.

Tot de wereldwijd bekende duurdere commerciële softwarepakketten behoren onder andere Finale (met o.a. Finale 2014.5 en een aantal lichtere versies als Finale Allegro, Finale PrintMusic! en Finale Songwriter. Het eenvoudige Finale NotePad is gratis). Ook programma’s als Sibelius en Encore zijn over de hele wereld bekend als muzieknotatieprogramma’s. Daarnaast is er nog een reeks andere bekende programma’s als Capella, PriMus, Score Perfect Professional en Noteworthy Composer.

Ook de gratis programma’s kennen interessante mogelijkheden om zelf bladmuziek in te studeren. Van de open source freeware zijn de programma’s MuseScore en Mc Musiceditor aan te bevelen. MuseScore is een populair veelzijdig programma. Van dit Engelstalige programma bestaat een Nederlandse versie. MC musiceditor is een muzieknotatieprogramma geschreven door de Nederlandse psycholoog, software engineer, musicus en muziekdocent.

Meespelen met een programma voor muzieknotatie

afbeelding van een kwartetspel over alles wat met het notenschrift te maken heeft.
Notenkwartetspel om speels het muziekschrift te leren (notenbalken, muzieknoten en muziekbegrippen) (bol.com).

Als je nog niet vlot van blad speelt, kun je ervoor kiezen om een muziekstuk met behulp van muzieknotatiesoftware in te studeren.

Als je geluk hebt, vind je het stuk als ergens op het internet midi-bestand. Je importeert dat bestand dan snel in je muzieknotatieprogramma en je past het dan verder aan je eigen wensen aan. Zo kun je bijvoorbeeld de toonsoort of de afspeelsnelheid veranderen of kiezen voor andere muziekinstrumenten dan die je op dat midi-bestand hoort klinken

Vind je geen midi-bestand, dan kun je de bladmuziek als het ware overtypen in je muzieknotatieprogramma met behulp van je muis of je toetsenbord. Je kunt de muziek ook bijvoorbeeld met een midi-keyboard invoeren.

Er bestaan ook scanprogramma’s voor bladmuziek, maar die staan qua prestaties nog min of meer in de kinderschoenen en vragen de nodige nabewerking. Niettemin kan in sommige gevallen het gebruik van een notenscanprogramma tijdsbeparend werken.

Bij het invoeren van de bladmuziek kun je eventueel dynamische tekens aangeven. Dat zijn tekens die het volume aangeven zoals luid (f) of zacht (p), crescendo, decrescendo, enzovoorts. Ook kun je articulatietekens (zoals staccato of legato) invoeren. Bovendien kun je versieringstekens (voor- of naslagen, trillers, mordents, enzovoorts.) aangeven. Daarnaast kun je fraseringsbogen en overbindingsbogen aanbrengen. Er zijn nog veel meer mogelijkheden op dit gebied.

Bij het afspelen houdt het programma met al deze tekens rekening. Je hoort de muziek dus luid klinken waar deze luid bedoeld is en zacht waar deze zacht bedoeld is. En je hoort ook de versieringen die passen bij de gebruikte versieringstekens.

Al deze bovengenoemde voordrachtstekens maken dat de digitale muziek zo ‘echt’ en levendig mogelijk klinkt. Hoe natuurgetrouw deze muziek klinkt, hangt vooral af van de kwaliteit van de samples van de digitale instrumenten.

Sommige muzieknotatiepakketten bevatten geavanceerd gesampelde klanken van muziekinstrumenten. Vaak heb je voor een bepaald instrument dan bovendien de keus uit verschillende samples (bijvoorbeeld voor een populair instrument als de piano). Tot slot bepalen ook de speakers van je computer bepalen een deel de kwaliteit van het geluid van je digitale muziek.

Als je het stuk bladmuziek voor je op het scherm hebt en je hebt de afspeelsnelheid ingesteld, druk je op de play-toets. Nu hoor je hoe het stuk klinkt en tegelijkertijd zie je op het scherm op de notenbalk een markering van de noten die je op dat moment hoort. Meespelen met de muziek is nu een (bijna) een fluitje van een cent.

Duetten met jezelf spelen

Een muzieknotatieprogramma stelt je in staat om duetten met jezelf te spelen. Je voert van een stuk de beide stempartijen in. Afwisselend zet je het geluid van een van de partijen uit en speel je met de andere partij mee.

Dit is een handige manier om het samenspelen ‘droog’ te oefenen. Je krijgt daardoor een idee van de manier waarop het stuk klinkt als je de kans hebt om dit stuk in het echt met een andere instrumentalist samen te spelen.

Automatische akkoordbegeleiding

Vaak bieden muzieknotatieprogramma’s de mogelijkheid om aan de hand van een melodie met een enkele druk op de knop automatisch akkoorden te genereren. Je kunt dan eenvoudigweg een ritme selecteren of invoeren en een begeleidingsinstrument of groep begeleidingsinstrumenten kiezen. En klaar is kees. Als je meer variatie wilt, kun je die variaties aanbrengen en opslaan.

Vervolgens druk je op de play-toets. Het programma start met het afspelen van de akkoordbegeleiding en jijzelf neemt de melodiestem op je muziekinstrument voor je rekening.

De optie van automatische akkoordbegeleiding kan interessant zijn als je graag een begeleiding bij jouw melodiestem hoort. Bovendien heb je dan wat extra houvast om in de maat te blijven spelen of precies de goede toonhoogte te treffen.

Als je zelf de akkoordbegeleiding wilt spelen, bijvoorbeeld op je gitaar kun je ervoor kiezen om automatische vingerzettingen en greeptabellen te genereren.

Wat biedt een muzieknotatieprogramma nog meer?

Met een muzieknotatiepakket kun je handig muziek transponeren, bijvoorbeeld als de oorspronkelijke toonsoort niet handig is voor je muziekinstrument of je zangstem. Verder kun je ermee arrangeren of zelfs componeren. Zo kun je een complete partituur invoeren en daar automatisch losse partijen uit genereren. Ook kun je je eigen tekst aan de melodie toevoegen. Daarnaast is het mogelijk je eigen vingerzettingen toe te voegen. En uiteraard kun je alles de lay-out geven die je wenst en vervolgens het stuk of de stukken printen. Je kunt ook de bladmuziek als midi- of mp3-bestand opslaan. Vaak is ook import uit of export naar veel andere muzieknotatieprogramma’s mogelijk.

Kortom, een muzieknotatieprogramma biedt veel mogelijkheden als je zelfstandig muziek wilt instuderen.

Dossier Musiceren algemeen

Dit artikel maakt deel uit van het dossier musiceren. In dit dossier vind je een overzicht van alle artikelen over het zelf (leren) maken van muziek in het algemeen.

Een eerdere versie van dit artikel werd op 12 augustus 2011 door de auteur, An Schrijfstra, gepubliceerd op Infonu.nl onder de titel:Zelfstandig bladmuziek instuderen met muzieknotatiesoftware.

Categorieën
Musiceren algemeen

Gemakkelijk noten leren lezen

Wil je een muziekinstrument bespelen, maar zie je op tegen het noten leren lezen? Misschien komt dit omdat het notenschrift je doet duizelen van allemaal verschillende noten op of in de buurt van vijf lange horizontale lijnen en in groepjes noten geplaatst tussen korte, verticale lijnen? Toch is het lezen van bladmuziek relatief makkelijk als je maar eenmaal begrijpt hoe het werkt. Het muziekschrift is namelijk in wezen een logisch en eenvoudig systeem van kortere en langere noten op de verschillende posities van de notenbalk.

Opbouw van dit artikel

Omslag van 'Tipboek muziek op papier' van Hugo Pinksterboer en Bart Noorman. Met dit boek kun je op eenvoudige en aantrekkelijke wijze noten leren lezen en je de basis van de muziektheorie eigen maken
Tipboek muziek op papier: basistheorie (bol.com)

In dit artikel komen de volgende onderwerpen aan de orde.

Abc van de muzieknotatie

Mensen die op volwassen leeftijd aan een muziekinstrument willen beginnen, zien vaak op tegen het leren lezen van bladmuziek.

Een beginner op muziekgebied kijkt naar de vijf lijnen van de notenbalk en ziet op verschillende hoogten al dan niet open bolletjes met stokken (al dan niet met vlaggetjes eraan) staan die soms door middel van horizontale strepen met elkaar zijn verbonden. En bovendien ziet hij bovendien hier en daar wat in een soort geheimschrift opgetekende aanwijzingen of Italiaanse termen.

Vervolgens denkt hij dan dat deze notatie ingewikkeld is en lastig om aan te leren. Het standaard notenschrift lijkt op het eerste gezicht misschien complex, maar er zit een simpel en logisch systeem achter. Voor degene die de (op zich eenvoudige) patronen in de gangbare muzieknotatie eenmaal weet te herkennen, heeft het notenbeeld weinig geheimen. Feitelijk staat bij het leren lezen van bladmuziek de patroonherkenning centraal. Daarmee wordt het muziekschrift ontsleuteld.

Waarschijnlijk weet je al dat de stamtonen A, B, C, D, E, F en G zijn en dat die (afhankelijk van het bedoelde octaaf) in het standaardmuziekschrift worden weergegeven als noten op, tussen, onder of boven de vijf lijnen van de notenbalk.

Als je bedenkt dat een open noot langer duurt dan een dichte noot en dat noten met vlaggetjes de kortste duur hebben, begrijp je al iets van de basis van de notatie. Verder is het duidelijk dat als de noten hoger worden genoteerd, ook de melodie hoger gaat klinken, en dat als de noten omlaag gaan, ook de melodie omlaag gaat. De rest is feitelijk een logische verfijning en aanvulling van dit systeem.

Met behulp van het notenkwartetspel kun je op een speelse manier het notenschrift onder de knie krijgen.

Alternatieve muziekschriften als klavar of tab

afbeelding van een kwartetspel over alles wat met het notenschrift te maken heeft.
Notenkwartetspel om speels het muziekschrift te leren (notenbalken, muzieknoten en muziekbegrippen) (bol.com).

Sommige mensen veronderstellen dat alternatieve systemen voor muzieknotatie als klavar (klavarskribo) voor bijvoorbeeld piano of dat greepschriften zoals tab (tabulatuur) voor bijvoorbeeld gitaar, veel makkelijker aan te leren zijn. Maar klopt dit wel?

De voorsprong die een greepschrift aan de echte beginner op muzikaal terrein biedt, is helaas slechts van korte duur. Zo hebben beginners vooral de eerste paar dagen of weken van het leren spelen op hun muziekinstrument profijt van de alternatieve notatie. Dit voordeel houdt verband met het feit dat de relatie tussen de muzieknotatie en de greep op het instrument bij klavar of tab duidelijker is dan bij het gewone notenschrift.

Maar al snel slaat dit aanvankelijke voordeel om in een nadeel, aangezien er voor de meeste muziekinstrumenten veel meer bladmuziek in de vorm van de standaardmuzieknotatie beschikbaar is. Alleen voor een historisch instrument als de luit is de historische tabulatuurnotatie het meest gebruikelijk.

Alternatieve muzieknotaties hebben weinig of geen intuïtief voordeel boven de gangbare muzieknotatie als het gaat om muzikale aanwijzingen voor de uitvoering van een stuk. Zo is het met de standaardmuzieknotatie mogelijk om eenvoudig en op een eenduidige manier een groot aantal uitvoeringsvoorschriften te geven. Denk hierbij bijvoorbeeld aan het toenemend luider of zachter worden van de tonen en het breed of juist kort spelen van de noten).

Een greepschrift heeft op dit punt geen enkel voordeel ten opzichte van de gangbare muzieknotaties. Afgezien van het allereerste begin van het leren spelen op een instrument is het conventionele muziekschrift dus niet ingewikkelder dan dat van greepschriften als klavar of tab. Conventionele en alternatieve muzieknotatiesystemen zijn in wezen ongeveer even moeilijk of beter, gemakkelijk, aan te leren. Twijfel je toch nog? Lees dan eens het artikel over het belang van het standaardmuziekschrift.

Integraal noten leren lezen en een muziekinstrument bespelen

Een bekend misverstand is de gedachte dat je eerst noten moet kunnen lezen om met succes aan het bespelen van een muziekinstrument te beginnen.

Op zich is dat misverstand heel begrijpelijk. Wil je iets leren, dan is het vaak handig het leerproces in een aantal stappen onder te verdelen. Dat werkt doorgaans beter dan te proberen alle leerstof in een keer te willen beheersen.

De praktijk heeft echter uitgewezen dat het van blad leren lezen en spelen primair een kwestie is van een rustige opbouw van de theorie van het notenschrift, en vooral ook van oefenen, oefenen en nog eens oefenen.

Dit verklaart het succes van lesmethodes waarin het noten lezen en het bespelen van een bepaald muziekinstrument integraal worden behandeld. Tegelijkertijd met het begin van het lezen van bladmuziek leer je dan de eerste tonen op je muziekinstrument te spelen.

Er is dus een directe relatie tussen de theorie van het notenschrift en de praktijk van het leren spelen op je instrument. Dankzij de geleidelijke en systematisch opbouw van dergelijke lesboeken boek je op deze manier relatief snel resultaat.

Integrale lesmethoden voor verschillende muziekinstrumenten

Tot de bekende integrale lesboeken (al dan niet met cd of dvd) voor de verschillende blaasinstrumenten behoren de volgende series:

  • Horen, lezen en spelen (deel 1-3)
  • Easy Steps (deel 1 en 2)
  • Methode van de 21e eeuw
  • Learn as You Play (Nederlandse editie)

De populaire serie leerboeken Horen, lezen en spelen van muziekuitgeverij uitgeverij Boosey & Hawkes / Buffet Crampon is verkrijgbaar voor:

  • althoorn, bariton & eufonium, bugel, dwarsfluit, hobo, hoorn (F) klarinet, saxofoon (afzonderlijke boeken voor de sopraansaxofoon, altsaxofoon en tenorsaxofoon), trompet, trombone (BC).

De eveneens succesvolle reeks Easy Steps van muziekuitgeverij de Haske is verkrijgbaar voor:

  • dwarsfluit, hoorn, klarinet, saxofoon (afzonderlijke boeken voor de altsaxofoon en tenorsaxofoon) en trompet.

Verder is er de nieuwe Methode van de 21e eeuw van muziekuitgeverij Izis die verkrijgbaar is voor:

  • altblokfluit, altviool, blokfluit, cello, dwarsfluit, klarinet, saxofoon (altsaxofoon), sopraanblokfluit, trompet en viool.

De beproefde studiemethode Learn as You Play (Nederlandse editie of Engelse editie) is verkrijgbaar voor:

  • dwarsfluit, fagot, klarinet, hobo, hoorn, saxofoon (altsaxofoon), trombone & eufonium, trompet & cornet en tuba.

Daarnaast zijn er integrale lesmethoden die slechts voor bepaalde instrumenten worden uitgebracht. Het zijn er te veel om op te noemen.

Of toch maar eerst Algemene muzikale vorming (AMV) volgen?

Wil je toch eerst noten leren lezen voordat je aan het muziekinstrument van jouw keus gaat beginnen? Dan zou een cursus algemene muzikale vorming een uitstekende oplossing kunnen vormen.

Dergelijke cursussen worden doorgaans in groepsverband gegeven en zijn speciaal gericht op kinderen of op volwassenen. Deze breed opgezette cursussen duren een tot twee jaar. In zo’n AMV-cursus maak je je verschillende muzikale vaardigheden eigen, waaronder het noten lezen. Ook leer je een en ander over de mogelijkheden van verschillende muziekinstrumenten. Dat is vooral handig als je nog niet goed weet welk instrument je wilt leren spelen.

Tijdens de AMV-lessen wordt voor het zelf musiceren gebruik gemaakt van een blokfluit, of, zoals steeds vaker het geval is, van een xylofoontje of soms van een ukelele. De ukelele wordt steeds vaker als eerste muziekinstrument op Britse basisscholen gebruikt.

Interactief online noten leren lezen

Een alternatieve en bovendien gratis manier om jezelf het notenschrift eigen te maken vind je op de digischool

In drie modules leer je jezelf dan interactief om noten te lezen. Je krijgt uitgebreide informatie en veel oefeningen waarbij je bijvoorbeeld noten aanklikt om tonen te horen of antwoorden geeft op de vragen bij de luisteroefeningen.

Het aardige van deze online cursus dat je na het beantwoorden van een vraag direct te zien krijgt of je die goed hebt beantwoord. Enkele oefeningen waarbij je met je cursor over de noten moet gaan om de toon te horen, lijken niet met de Mozilla Firefox of Google Chrome browsers te werken, maar wel met Internet Explorer. Veel oefeningen werken wel met alle genoemde browsers.

Dossier Musiceren algemeen

Dit artikel maakt deel uit van het dossier musiceren. In dit dossier vind je een overzicht van alle artikelen over het zelf (leren) maken van muziek in het algemeen.

Een eerdere versie van dit artikel werd op 27 november 2011 door de auteur, An Schrijfstra, gepubliceerd op Infonu.nl onder de titel:Gemakkelijk noten leren lezen.