Categorieën
Viool

Op latere leeftijd viool, altviool of cello leren spelen

Is het goed mogelijk om op latere leeftijd viool, altviool of cello te leren spelen? Wat als je altijd al ervan gedroomd hebt om een strijkinstrument te leren spelen en je pas nu in de gelegenheid bent om daarmee te beginnen? Stel dat je sterk gemotiveerd bent en over de benodigde zelfdiscipline beschikt om dagelijks minimaal een half uur lang op je muziekinstrument te oefenen. Waarmee moet je dan als volwassen beginner op de viool of ander strijkinstrument rekening houden?

In dit artikel komen de volgende aspecten van het op latere leeftijd leren spelen van een strijkinstrument aan de orde.

Hoe komt het dat er zo weinig volwassenen beginnen met viool spelen?

boek met tips over alles wat je over de viool wilt weten
Tipboek viool en altviool (bol.com)

Hoewel volksstammen volwassenen op latere leeftijd nog aan een eerste (of tweede) muziekinstrument beginnen, valt hun keus zelden op een strijkinstrument.

Als volwassen beginner kies je meestal voor een piano of gitaar of op een blaasinstrument zoals dwarsfluit, klarinet of saxofoon. Dat hangt samen met de indruk dat toets- slag- en blaasinstrumenten gemakkelijker te leren zijn dan strijkinstrumenten.

Maar in hoeverre klopt die indruk? Elk instrument heeft immers zijn eigen, unieke uitdagingen? Zo hoef je voor de viool, in tegenstelling tot blaasinstrumenten, geen ademsteun aan te leren.

Waarom raden sommige viooldocenten het op latere leeftijd viool leren spelen af?

Het staat als een paal boven water dat je het beste als kind, en liefst op zo jong mogelijke leeftijd aan de viool kunt beginnen. Voordat je besluit om op oudere leeftijd eraan te beginnen, doe je er goed aan een idee te hebben van de belangrijkste redenen waarom sommige, zij het lang niet alle vioolleraren liever kinderen op les hebben.

Houd ermee rekening dat je de volgende argumenten te horen kunt krijgen:

Oudere oren staan meesterschap op de viool in de weg

foto van Scarlatti 4/4 viool met strijkstok in koffer
Scarlatti 4/4 viool inclusief fijnstemmers, strijkstok en koffer (bol.com)

Wie zich op volwassen leeftijd wil opgeven voor vioolles voor beginners krijgt soms van de beoogde leraar te horen dat een ander muziekinstrument een beter idee is, omdat volwassen oren zelden of nooit goed genoeg te trainen zijn om meesterschap over het instrument te kunnen krijgen.

Een professioneel niveau is zelden haalbaar

Als je volwassen bent, is de kans dat je ooit op professioneel niveau viool kunt spelen, te verwaarlozen. Overigens geldt voor alle muziekinstrumenten dat als je er je brood mee wilt kunnen verdienen, je niet alleen muzikaal zeer begaafd moet zijn en beschikken over een grote dosis zelfdiscipline, maar ook doorgaans dat je reeds als kind met dat instrument moet zijn begonnen.

Viool leren spelen vraagt relatief veel geduld

Foto van Gewa elektrische viool
Gewa E-viool novita (bol.com)

Een van de uitdagingen van de viool is dat het trainen van het muzikale gehoor (nodig om zuivere noten op de viool te kunnen spelen) doorgaans flink wat tijd kost. Op de meeste andere muziekinstrumenten duurt het redelijk zuiver leren spelen aanzienlijk korter.

Voordat je op een viool een simpele volksmelodie op een aantrekkelijke manier kan spelen, ben je waarschijnlijk al heel wat maanden vlijtig aan het studeren geweest. Op de meeste andere muziekinstrumenten kun je al na een of twee weken muziekles eenvoudige wijsjes spelen en binnen enkele maanden al een aantal popliedjes. Voordat je eenvoudige popmuziek redelijk zuiver op een viool kunt spelen, is een gemiddelde muziekleerling al snel ongeveer een jaar bezig.

Ergonomische aspecten van de viool maken het leren spelen op oudere leeftijd extra moeilijk

Verder is een viool of altviool, ook ergonomisch gezien, relatief lastig om te bespelen. Een instrument dat beide lichaamshelften op ongeveer dezelfde manier belast, is vriendelijker voor je lijf. Dat is een van de redenen waarom sommige ouderen liever voor een muziekinstrument zoals de piano kiezen. Wil je toch liever een strijkinstrument leren spelen? Overweeg dan om te kiezen voor de cello: het spelen daarop is minder belastend voor je lichaam.

Foto van Zlata carbon strijkstok
Zlata carbon-fiber strijkstok voor viool (bol.com)

Waarom bieden sommige viooldocenten ook vioolles aan volwassen beginners?

Gelukkig zijn er viooldocenten die met plezier lesgeven aan volwassen beginners. Dat heeft bijvoorbeeld met de volgende inzichten te maken:

Volwassen muziekleerlingen zijn bijzonder gemotiveerd

(Vooral jonge) kinderen die op een strijkinstrument willen leren spelen, kiezen hiervoor soms omdat een broertje of zusje of vriendje of vriendinnetje dat ook doet. Of omdat ze weliswaar de klank van de viool, altviool en/of cello mooi vinden, maar geen idee hebben dat ze eerst een flinke tijd moeten oefenen voordat uit hun eigen instrument een mooie klank wil komen.

Als oudere muziekleerlingen heb je vaak een duidelijk idee waarom je een bepaald strijkinstrument wilt leren spelen en je beseft dat je voor een redelijke vaardigheid op dat instrument heel wat lieve uurtjes zult moeten studeren.

Oudere muziekleerlingen beschikken over een goede zelfdiscipline en planningsvaardigheden

Foto van GEWA-viool Maestro 56
GEWA Maestro 56 viool (bol.com)

Kinderen en jongeren moeten het voor hun vorderingen vaak vooral hebben van hun enthousiasme en steun van hun ouders om dagelijks geconcentreerd te oefenen (in plaats van vooral leuke melodieën op hun instrument te fiedelen). Kinderen ontwikkelen zelfdiscipline en planningsvaardigheden meestal pas ergens in hun tienerjaren.

Volwassenen die een strijkinstrument willen leren bespelen, beschikken vaak over een behoorlijke dosis zelfdiscipline en het vermogen om de dagelijkse studiesessies met daarin veel aandacht voor techniek en speelhouding te plannen.

Samenspelmogelijkheden voor amateurstrijkers

Als je je als oudere beginner bij een viooldocent aanmeldt, krijg je vermoedelijk de vraag wat je met de viool wilt bereiken. Het zal duidelijk zijn dat een aanstelling bij het Concertgebouworkest uitermate onwaarschijnlijk is. En ook een provinciaal of regionaal professioneel orkest behoort vermoedelijk niet tot de mogelijkheden.

Maar op het gebied van amateurmuziek zijn er volop mogelijkheden. Wat denk je van een vioolkwartet of een muziekensemble voor amateurs? Of een duo voor viool en piano? Er zijn heel wat mogelijkheden om samen met andere muziekamateurs  recreatief muziek te maken. Er zijn samenspelmogelijkheden voor bijvoorbeeld gevorderde beginners, maar ook voor vergevorderde instrumentalisten. Voor de viool is heel wat kamermuziek gecomponeerd.

Hoe ver je uiteindelijk met de viool komt, hangt af van je muzikale talent, de tijd die je in het oefenen investeert en vooral ook van je toewijding.

Als volwassen leerling krijg je van je viooldocent in wezen begeleiding bij je eigen muzikale ontdekkingsreis, een reis die voor jou een emotionele, mentale en fysieke uitdaging vormt en jou leert om je op een unieke en persoonlijke manier op je instrument uit te drukken.

Viool, altviool of cello?

Als je belangstelling uitgaat naar een strijkinstrument, kies je meestal uit een viool, altviool of cello.

Viool

foto van Scarlatti 3/4 viool met strijkstok in koffer incl. schoudersteun
Scarlatti 3/4 viool incl. fijnstemmers, strijkstok, koffer, super speelklaar en incl. schoudersteun (bol.com)

Voor de viool is heel veel solomuziek geschreven, maar er is ook veel ensemblemuziek en orkestmuziek voor gecomponeerd. Het is de kleinste van de strijkinstrumenten. Als je wat aan de kleine kant bent, kun je als volwassene eventueel kiezen voor een 7/8e viool. Een alternatief zou een ¾-viool, in feite een kinderviool, kunnen zijn, maar hoe kleiner de klankkast, des te ‘kleiner’ ook het geluid.

Wil je weten wat je als beginner op de viool bijvoorbeeld qua speelhouding en strijktechnieken zou leren? Kijk dan eens bij het artikel over de (Engelstalige) MOOC-cursus viool.

Altviool

Voor de altviool is het solorepertoire aanzienlijk minder groot, maar er zijn veel mogelijkheden voor ensemble- en orkestmuziek. Bovendien heeft de altviool een prachtig diepe en warme klank. En, omdat de altviool iets groter dan de gewone viool is, en tussen de afstanden tussen de tonen iets groter zijn, heb je het voordeel dat het iets gemakkelijker is om er zuiver op te spelen.

Cello

De cello is een verhaal apart. Daarop kun je zowel heel laag als heel hoog spelen. Er bestaat veel muziek voor solocello, maar ook ensemble- en orkestmuziek.
Sommige viooldocenten die volwassenen afraden met viool te beginnen, verwijzen je graag door naar een cellodocent. Op de site van sommige muziekscholen lees je dat de cello geschikt is als instrument voor jong en oud. En met ‘oud’ bedoelt men dan leerlingen die reeds de pensioengerechtigde leeftijd hebben bereikt!

Deels komt dit omdat de afstanden tussen de tonen op de cello wat groter zijn dan op de viool en de altviool, zodat het iets gemakkelijker is om ‘ongeveer’ de juiste positie te treffen dan bij het millimeterwerk op de viool. In elk geval klinkt de muziek dan iets minder snel ‘vals’.

Je bespeelt een cello terwijl die comfortabel dankzij een staartpen op de vloer rust. Je hoeft hem dus, in tegenstelling tot een viool of altviool, tijdens het spelen niet te dragen. Het is dan ook niet voor niets dat relatief veel oudere beginners voor de cello kiezen. Als je wat kleiner van stuk bent, kun je eventueel kiezen voor een 7/8e cello. Een alternatief is een ¾-cello.

Maar toch, ook als je allang volwassen of misschien zelfs gepensioneerd bent en reeds jarenlang droomt van een viool zijn er doorgaans wel mogelijkheden te vinden om toch op vioolles te gaan. Er zijn namelijk genoeg vioolleraren die je graag les willen geven met als doel dat je na een aantal jaren vlijtig het niveau van verdienstelijk amateur bereikt en bijvoorbeeld in een plaatselijk amateurstrijkkwartet of amateurorkest kan meespelen.

Neuroloog Oliver Sacks over het op latere leeftijd leren musiceren

De beroemde neuroloog Oliver Sacks meldt in een opinieartikel in de New York Times wat het leren van een muziekinstrument op latere leeftijd voor iemand betekent. Hij wijst erop dat de hersenen zich het hele leven van een mens blijven ontwikkelen. Ook als je al op leeftijd bent. Wel is het vaak zo dat leren gemakkelijker is als je nog kind bent.

Elke keer als je, ook als volwassene of senior, een oude vaardigheid oefent of een nieuwe aanleert, versterk je de bestaande neurale verbindingen. In de loop van de tijd gaan de neuronen meer verbindingen met andere neuronen aanleggen en er kunnen dan zelfs nieuwe zenuwcellen ontstaan. Deze neuroplasticiteit treedt bij volwassenen onder meer op als gevolg van normale leerprocessen.

Oliver Sacks hoorde van veel gewone mensen die toen ze ergens in de vijftig of zestig waren, een muziekinstrument leerden spelen. Ook als ze van tevoren zelf geen noten konden lezen, wisten ze niet alleen betrekkelijk vaardig op hun instrument te worden, maar ook veel vreugde eraan te ontlenen.

Volgens Sacks worden tijdens het zelf muziek maken veel verschillende hersengebieden actief. Die moeten met elkaar samenwerken. Dat is nodig voor het lezen van bladmuziek en het op elkaar afstemmen van de fijne spierbewegingen van de handen. Maar ook voor het inschatten en tot uitdrukking brengen van ritme en toonhoogte. En bovendien voor het in verband brengen van muziek met herinneringen en emoties.

Bronnen en verder lezen

  • The Violin Lab; Beth Blackerby; http://www.violinlab.com/
  • Is it Too Late for Adults to Learn to Play the Violin?; Beth Blackerby; http://www.violinist.com/blog/BethatViolinLab/20106/11356/; 14 juni 2010
  • Why do Adults Learn to Play Violin Quicker than Children?; Janice Tucker Rhoda; http://www.abcsofstrings.com/learnviolinquick.html
  • This year, change your mind; Oliver Sacks; http://www.nytimes.com/2011/01/01/opinion/01sacks.html?pagewanted=all; 31 december 2010
  • Neurale plasticiteit; Wikipedia; https://nl.wikipedia.org/wiki/Neurale_plasticiteit

Als volwassene of senior een muziekinstrument leren spelen

Meer informatie over het leren bespelen van een muziekinstrument op latere leeftijd vind je in het artikel als volwassene of senior een muziekinstrument leren bespelen.

Dossier Strijkinstrumenten

Dit artikel maakt deel uit van het dossier viool. Daar vind je een overzicht van alle artikelen over het zelf (leren) spelen van strijkinstrumenten zoals de viool.

Categorieën
Blokfluit Dwarsfluit Klarinet Musiceren algemeen Saxofoon

Op latere leeftijd klarinet, saxofoon, dwarsfluit of blokfluit leren bespelen

Wil je als volwassene of als senior zelf muziek leren maken en gaat je voorkeur uit naar een blaasinstrument? Dan heb je volop mogelijkheden waaruit je kunt kiezen. Denk bijvoorbeeld aan de blokfluit, saxofoon, klarinet of dwarsfluit.

Voordat je een keuze maakt, is het handig om eerst eens uitgebreid stil te staan bij de volgende factoren die van belang voor bij het leren bespelen van een blaasinstrument.

De benodigde longcapaciteit voor het spelen op een blaasinstrument

Tekening van man die verwoede pogingen doet om muziek uit zijn saxofoon te krijgen: bron: gutenberg.org
Man probeert op een gespannen manier geluid uit zijn saxofoon te krijgen

Sommige blaasinstrumenten vragen om een grote longcapaciteit, denk bijvoorbeeld aan een tuba of een fagot.

Voor andere blaasinstrumenten heb je veel minder adem nodig.

Bij het klimmen der jaren pleegt de longcapaciteit af te nemen. Dat is iets waarmee je rekening houdt als je op een wat oudere leeftijd aan een (nieuw) muziekinstrument begint.

Het is handig om te weten dat het beschikken over een zekere hoeveelheid adem voor het aanblazen van een instrument voor een groot deel een kwestie van ademtechniek is.

Bij blaasinstrumenten wordt tijdens de muzieklessen de nodige aandacht besteed aan de adembeheersing. Vraag een muziekdocent om advies voordat je besluit aan een bepaald blaasmuziekinstrument te beginnen.

Overigens, de hoeveelheid lucht die je nodig hebt, varieert per instrument. Om blokfluit te spelen, heb je slechts een betrekkelijk beperkte longcapaciteit nodig.

Blokfluit en longcapaciteit

Yamaha sopraanblokfluit YRS-23 (kunststof) met dubbele Duitse boring
Ivoorwitte Yamaha sopraanblokfluit YRS-23 (ABS-kunststof) met dubbele Duitse boring (bol.com)

Van alle blaasinstrumenten heb je voor de blokfluit de minste hoeveelheid lucht nodig. Toch geldt net als voor alle andere blaasinstrumenten dat je met een goede ademsteun (grotendeels een kwestie van ademhalingstechniek die je kunt aanleren) mooiere tonen maakt dan zonder.

Voor een sopraanblokfluit heb je nog wat minder lucht nodig dan voor een altblokfluit en voor een altblokfluit op haar beurt weer minder dan een tenorblokfluit.

Dwarsfluit en longcapaciteit

Bij het aanblazen op de dwarsfluit splits je de lucht op de overstaande rand van het mondstuk. Een deel van de uitgeblazen lucht wordt dus niet gebruikt voor de toonvorming. Voor het dwarsfluiten heb je een goede longcapaciteit nodig, beter nog dan voor het spelen op de klarinet of saxofoon.

Klarinet of saxofoon en longcapaciteit

Op een besklarinet (dus de ‘gewone’ klarinet) heb je wat minder lucht nodig dan op een altklarinet of basklarinet.

Op een sopraansaxofoon heb je iets minder lucht nodig dan op een altsaxofoon (dus de ‘gewone’ saxofoon) en aanzienlijk minder dan op een tenorsaxofoon of op een baritonsaxofoon.

Als je over betrekkelijk weinig adem beschikt, kun je kiezen voor een mondstuk dat gemakkelijk aanspreekt en of een wat lichter rietje. Bedenk wel dat het gemakkelijker is om met een wat zwaarder rietje zuiver te spelen of een warme klank uit je saxofoon te krijgen.

Een moeilijk gebit of een kunstgebit?

In veel gevallen is het ondanks een problematisch gebit met ontbrekende of scheefstaande elementen, een gedeeltelijke prothese of een compleet kunstgebit toch goed mogelijk om een blaasinstrument te leren bespelen.

Blokfluit en gebit

Een moeilijk gebit of kunstgebit vormt geen enkele belemmering voor het spelen op de blokfluit. Bij je blokfluitspel is er in het geheel geen sprake van druk van je tanden op het mondstuk.

Dwarsfluit en gebit

Voor het bespelen van de dwarsfluit is het hebben van een onvolledig gebit of een kunstgebit zelden of nooit een probleem. Dit houdt verband met het feit dat er slechts een heel licht contact is tussen de kin en de fluit en je tanden nooit dit blaasinstrument raken.

Klarinet of saxofoon en gebit

Voor veel problemen met het gebit bestaan namelijk praktische oplossingen. Als je bijvoorbeeld met een moeilijk gebit klarinet of saxofoon wilt spelen, kan een speciaal bitje vaak uitkomst bieden. Je muziekdocent kan jou op dit punt adviseren voordat je besluit om een bepaald muziekinstrument te leren bespelen.

Last van spieren en/of gewrichten

Sommige blaasinstrumenten zitten ergonomisch beter in elkaar dan andere. Dat kan zelfs gelden voor eenzelfde instrument: zo zit bijvoorbeeld de ene dwarsfluit of saxofoon ergonomisch gezien slimmer in elkaar dan de andere.

Dat kan het verschil betekenen tussen langere tijd comfortabel spelen of al snel last krijgen van blessures. Laat je op dit punt dus goed adviseren door je docent of in de muziekvakhandel.

Verder is het van belang om muziekles te nemen bij een gediplomeerd muziekdocent. Hij of zij kan je helpen met een ergonomisch verantwoorde houding om op je instrument te spelen. Een goede muziekleraar kan jou ook vertellen of je wegens bepaalde gezondheidsklachten  zoals een middenrifbreuk  (hernia diafragmatica),  beter voor een ander muziekinstrument kunt kiezen.

Blokfluit en ergonomie

De blokfluit behoort tot de blaasinstrumenten met het laagste gewicht. De sopraanblokfluit is theoretisch de lichtste fluit en de basblokfluit de zwaarste. De alt- en de tenorblokfluit zitten daar tussenin. De sopranino is weliswaar nog kleiner en lichter dan de sopraanblokfluit, maar dit zeer hoog klinkende instrument wordt in de praktijk vooral in ensembleverband toegepast.

Sommige houtsoorten zijn wat zwaarder dan andere houtsoorten. Zo is esdoorn een vrij lichte houtsoort en grenadille een zware houtsoort.

Tegenwoordig zijn er ook goede blokfluiten van kunststof met een prettig gewicht. Denk bijvoorbeeld aan die van de Yamaha-serie 300. Meer informatie over plastic blokfluiten vind je bijvoorbeeld  in de artikelen  Is de plastic blokfluit een echte concurrent voor een houten fluit? en in Welke blokfluit is de beste?

De blokfluit behoort tot de blaasinstrumenten die fysiek gezien weinig belastend zijn.

Klarinet en ergonomie

Stel dat je graag klarinet wilt leren spelen, maar je vindt een houten instrument te zwaar voor je handen, dan kun je kiezen voor een kunststoffen klarinet; die wegen aanzienlijk minder.

In aanmerking komen dan bijvoorbeeld de klarinetten van ABS-kunststof van Buffet Crampon en Yamaha.

De besklarinetten van Buffet Crampon B10 en B12 hebben een body van kunststof. De B12-klarinet wordt veel gebruikt op muziekscholen als goed instrument voor beginners.

Er is ook een populaire besklarinet met body van kunststof van Yamaha, de YCL 250 of de nieuwere leerlinginstrumenten YCL 255, YCL-255E of 255S.

Met een afzonderlijk aan te schaffen mooie houten kop op zo’n klarinet van kunststof wordt de toon warmer.

Omdat je de klarinet recht voor je houdt, wordt je lichaam niet eenzijdig belast.

Saxofoon en ergonomie

Een saxofoon is een relatief zwaar blaasinstrument. Daarom gebruiken bijna alle saxofonisten een draagkoord of een draagharnasje.

Wil je sopraan- of altsaxofoon spelen, dan kiezen de meeste mensen in eerste instantie voor het gebruik van een draagkoord om het instrument te zekeren, zodat het niet op een onbewaakt moment uit je handen glipt. Deze draagkoorden zijn voor de sax verkrijgbaar in verschillende, al dan niet ergonomische uitvoeringen. De betere modellen verdelen de druk op de nek beter dan de eenvoudige modellen.

Heb je het gevoel dat het draagkoord te veel druk op je nek uitoefent, kun je kiezen voor een verstelbaar draagharnasje (ook wel draagtuigje genoemd). Deze worden vaak gebruikt voor een altsax, een tenorsax of een baritonsax. Bekende merken zijn BG en Neotech.  Dergelijke tuigjes verdelen  het gewicht van het instrument beter over je lichaam verdelen en laten je nek geheel vrij.

Gaat je belangstelling uit naar een sopraansaxofoon, dan kun je overwegen om de onderkant op het randje van je knie te laten rusten. Dat bevordert het speelgemak. De meeste ‘gewone’ draagtuigjes zijn niet geschikt voor de sopraansax.  Van de Duitse firm Helin is het comfortabele model Helin 535-1 dat wel geschikt is voor de sopraansaxofoon, omdat het de saxofonist in staat stelt de rechte sax in de gewenste hoek van 45 graden voor het lichaam te houden.

Voor een aantal blaasinstrumenten is er een zogenaamde speelstandaard te koop. Dan draagt niet jijzelf, maar de speelstandaard het grootste deel van het gewicht van je muziekinstrument.

Als volwassene of senior een muziekinstrument leren spelen

Meer informatie over het leren bespelen van een muziekinstrument op latere leeftijd vind je in het artikel als volwassene of senior een muziekinstrument leren bespelen.

Dossier Muziek algemeen

Dit artikel maakt deel uit van het dossier muziek algemeen.

Categorieën
Gitaar Harp Musiceren algemeen Piano

Op latere leeftijd piano, harp of gitaar leren spelen

Wil je als volwassene of senior een muziekinstrument leren spelen, dan heb je misschien meer muzikale mogelijkheden dan je op het eerste gezicht denkt. Ook al is het ideaal om op jonge leeftijd aan een instrument te beginnen, toch kun je ook als oudere beginner goede resultaten bereiken, dat wil zeggen, als je kiest voor het muziekinstrument waarvan de klank je aanspreekt en dat fysiek bij je past.

De piano, de harp en de gitaar hebben als voordeel dat ze bijzonder geschikt zijn als solo-instrumenten. Bovendien hoef je voor deze instrumenten niet per se goede longen te hebben.

Als senior piano (of keyboard) leren spelen

Afbeelding van omslag Tipboek piano en vleugel, tweede uitgebreide druk
Tipboek piano en vleugel (bol.com)

De piano behoort tot de zeer populaire muziekinstrumenten. Er is dan ook heel veel bladmuziek voor verkrijgbaar in alle denkbare stijlen van klassieke of barokmuziek tot en met jazz, popmuziek en andere lichte muziek. Al na je eerste muziekles speel je je eerste, simpele liedjes. Je hoort dus al snel resultaat!

Pianospel en lichaamsbeweging

Piano spelen is bijzonder geschikt voor senioren. In het algemeen wordt pianospel zelfs gezien als een vorm van gezonde en lichte lichaamsbeweging! Dat is zeker op latere leeftijd mooi meegenomen.

Bij het spelen op de piano maak je met de linkerkant van je lichaam en de rechterkant van je lichaam ongeveer soortgelijke, min of meer symmetrische bewegingen. Natuurlijk is het wel van belang om een goede speelhouding op de piano te ontwikkelen. Dat geldt beslist ook als je op latere leeftijd aan de piano begint.

Als pianist rekening houden met de buren

foto van lichtgewicht, compacte Roland digitale piano met 61 toetsen
handzame digitale Roland GO:PIANO (GO-61P) met 61 toetsen (bol.com)

Als je graag speelt in ‘de kleine uurtjes’, als je niet kunt slapen, kun je overwegen om een digitale piano te kopen. Die maakt namelijk geen contactgeluiden (waar je buren last van kunnen hebben). En eventueel kun je zelfs met koptelefoon leren spelen. Bedenk wel dat het geluid van  digitale piano’s, niet uit het klankbord, maar uit de luidsprekers komt.

Tegenwoordig zijn de betere digitale piano’s niet alleen aanslaggevoelig, maar maken ze ook gebruik ook hameraanslag zodat je vingers tijdens je pianospel het gevoel hebben dat je op een akoestische piano speelt. Sommige digitale piano’s hebben bovendien een aantal functies waarmee je feitelijk keyboard op je piano kunt spelen.

Tot op zeer hoge leeftijd piano blijven spelen

Bedenk dat de wereldberoemde pianist Vladimir Horowitz (1903 tot 1989) tot in 1987 pianoconcerten gaf en dat hij tot het eind van zijn lange leven opnames van zijn pianospel bleef maken. Wist je dat de beroemde pianist Arthur Rubinstein op zijn 89e jaar zijn laatste openbare concert gaf? Dat was vast vooral ook een kwestie van gewoon blijven doen. En holocaust-overlevende Alice Herz-Sommer (1903-2014) bleef tot vrijwel aan het eind van haar zeer lange leven dagelijks op haar piano spelen. Zij werd 110 jaar oud! Piano spelen is dus een bijzonder geschikte hobby voor mensen op latere leeftijd.

Als senior keyboard leren spelen

Wat geldt voor het leren spelen op de piano, geldt in grote lijnen ook voor het keyboard. Het voordeel van een keyboard is dat je vanwege de ingeprogrammeerde begeleidingspatronen al heel snel je eerste ‘vol klinkende’ melodieën speelt. Daarvoor is weinig meer voor nodig dan de melodielijn met je rechterhand te spelen en met je linkerhand het akkoord aan te geven. Bovendien is een midi-keyboard gemakkelijk te transporteren, wat een belangrijk pluspunt kan zijn als je met andere mensen wilt samenspelen.

Als senior (kleine) harp leren spelen

Als je houdt van de klanken van een harp, kun je erover denken om te kiezen voor een haakjesharp, ook wel ‘kleine’ harp, folkharp of Ierse harp genoemd, al zijn de grotere exemplaren hiervan wel 1,60 meter of hoger. Deze haakjesharpen hebben haakjes (tegenwoordig vrijwel altijd klepjes) om de noten te verhogen of te verlagen (als de klep in de omlaag staat, kun je de snaar een halve noot hoger laten klinken door het klepje omhoog te klappen; staat de klep in de omhoog, dan kun je de noot door het klepje omlaag te klappen een halve noot lager te laten klinken). Haakjesharpen zijn aanzienlijk goedkoper dan pedaalharpen.

Evenals bij de piano heb je het voordeel dat je al na je eerste muziekles leuke melodietjes erop kunt spelen. Als je vingers wat gevoelig zijn, geef je misschien de voorkeur aan een harpje met een wat lagere snaarspanning en bijvoorbeeld nylonbesnaring in plaats van darmbesnaring.

Als je daarentegen helemaal weg bent van het geluid van een pedaalharp, maar je kiest om praktische redenen voor een haakjesharp, houd je waarschijnlijk meer van de klank van een harp met een wat zwaardere bespanning (en houd je meer van het geluid van darmsnaren dan van nylonsnaren).

Sommige kleine harpen zijn ergonomisch gezien prettiger te bespelen dan anderen. Het is dus van belang dat je een harp kiest die niet alleen mooi klinkt, maar die ook vriendelijk is voor je spieren en gewrichten.

Misschien speel je het liefst op een harpje met een lichte snaarspanning. Ergonomisch gezien, ben je doorgaans beter uit met een harp die op de vloer rust in plaats van met een harpje dat op je schoot rust. Het gewicht van een zogenaamde standharp wordt gedragen door de grond. Je laat de harp enigszins achterover hellen, zodat deze lichtjes tegen je linkerschouder rust. Bij een schootharp rust het gewicht van de harp op je benen of je schoot en het kan soms lastig zijn om een comfortabele zithouding te vinden.

Als senior gitaar leren spelen

Als je bijvoorbeeld gitaar wilt leren spelen, moet je er rekening mee houden dat je linkerhand en je rechterhand onafhankelijk van elkaar geheel eigen bewegingen maken. Simpel gesteld: met de linkerhand bepaal je de toonhoogte door een of meer vingers in een of meer vakjes op de hals te plaatsen en met de rechterhand maak je het geluid door een of meer snaren aan te slaan.

Het feit dat je linkerhand en je rechterhand tegelijkertijd heel verschillende bewegingen uitvoeren, maakt gitaar spelen in dat opzicht moeilijker dan bijvoorbeeld piano of keyboard. Bij die waarbij de vingers van beide handen min of meer soortgelijke bewegingen maken, namelijk het indrukken van de toetsen.

Ook een kleine harp (een stuk kleiner dan de concertharp) is eenvoudiger om muziek op te maken dan een gitaar. Toch, als je allang droomt van een gitaar, is er geen enkele reden om af te zien van het leren spelen van dat instrument: met vlijtig oefenen kun je een heel eind komen, ook al ben je senior.

Op latere leeftijd muziekles nemen of jezelf een muziekinstrument leren bespelen?

In het algemeen kom je sneller en tot betere resultaten wanneer je muziekles neemt, dan wanneer je probeert het instrument van je keuze te leren aan de hand van een zogenaamd self-teaching boek. Als het lastig is om naar een muziekschool te gaan, kun je overwegen om te kiezen voor een interactieve schriftelijke of online cursus op het instrument van jouw keuze. Zo heeft bijvoorbeeld de LOI cursussen voor piano, keyboard, gitaar en basgitaar. Ook zijn er zelfstandige muziekdocenten die lesgeven via Skype.

Schriftelijke en online muziekcursussen

Ben je niet in de gelegenheid om naar een muziekschool te gaan, kijk dan eens in het overzicht met schriftelijke en online muziekcursussen en zelfstudiemethodes voor het leren van bijvoorbeeld piano, keyboard, gitaar of harp.

Als volwassene of senior een muziekinstrument leren spelen

Meer informatie over het leren bespelen van een muziekinstrument op latere leeftijd vind je in het artikel als volwassene of senior een muziekinstrument leren bespelen.

Dossiers Muziek algemeen

Dit artikel maakt deel uit van het dossier muziek algemeen.

Categorieën
Musiceren algemeen

Op latere leeftijd een muziekinstrument leren bespelen

Wat zijn je mogelijkheden om als volwassene, op middelbare leeftijd of als senior een muziekinstrument te leren spelen of om een muziekhobby uit je kinder- of jeugdjaren opnieuw op te pakken? Bestaat er een leeftijdsgrens waarna je maar beter niet meer eraan kunt beginnen? Of verschilt dat vooral per type muziekinstrument? Hoe zit het bijvoorbeeld met blaasinstrumenten zoals de dwarsfluit, klarinet, saxofoon of blokfluit? Of met akkoordinstrumenten zoals de piano, de gitaar of de (kleine) harp? En wat kun je in het algemeen zeggen over het op latere leeftijd beginnen aan een strijkinstrument?

Achtereenvolgens komen in dit artikel de volgende aspecten aan de orde:

Als volwassene starten met een muziekinstrument

Omslag van 'Tipboek muziek op papier' van Hugo Pinksterboer en Bart Noorman. Met dit boek kun je op eenvoudige en aantrekkelijke wijze noten leren lezen en je de basis van de muziektheorie eigen maken
Tipboek muziek op papier: basistheorie (bol.com)

Het is algemeen bekend dat hoe jonger je met het leren bespelen van een instrument begint, hoe gemakkelijker je er vooruitgang op boekt.

Dat je kansen om te zijner tijd als beroepsmusicus aan de slag te kunnen zo goed als nihil zijn, zal niemand verbazen: ook voor jonge beroepsmusici is die kans namelijk relatief klein!

Maar van welke leeftijd je ook bent, je kunt bijna altijd wel een amateurgezelschappen en amateurorkesten vinden waarin er voor jou als enthousiast instrumentalist een geschikte plek is. Mogelijk vind je je eerste samenspelgroep bij je plaatselijke muziekschool.

Of misschien speel je liever een solo-instrument zoals de piano, de harp of de gitaar, waarbij je ook in je eentje heerlijke muziek kunt maken? Hoe zit het eigenlijk met de muzikale mogelijkheden van beginnende instrumentalisten op leeftijd?

Welke muziekinstrumenten zijn goed geschikt voor senioren?

De meeste muziekinstrumenten zijn geschikt voor gemotiveerde senioren die minimaal een half uur per dag kunnen en vooral ook willen vrijmaken om serieus op hun instrument te oefenen.

Om echt leuke of ontroerende muziek te kunnen spelen, moet je bereid zijn om een langere periode (bijna) elke dag aan je technische vaardigheden te werken. Op sommige instrumenten kun je al relatief snel je eerste melodietjes spelen, op andere instrumenten heb je meer geduld nodig.

Bij het zelf musiceren spelen onder meer de volgende fysieke factoren een rol.

Musiceren en spieren en gewrichten op latere leeftijd

Als je al wat op latere leeftijd bent, kun je last hebben van pijnlijke spieren of gewrichten. Dit kan betekenen dat je speciaal daarom kiest voor een instrument dat niet onnodig zwaar weegt of lastig te hanteren is. Van sommige instrumenten bestaan speciale lichtgewicht modellen of ergonomisch aangepaste modellen. Wist je bijvoorbeeld dat een elektrische accordeon gemakkelijker te hanteren is dan een ‘gewone’ accordeon?

Musiceren en fijne motoriek op latere leeftijd

Sommige muziekinstrumenten vereisen een betere beheersing van de fijne motoriek dan andere instrumenten. Sommige mensen behouden tot op zeer hoge leeftijd een goede fijne motoriek. Andere oudere mensen merken dat hun fijne motoriek minder goed werkt dan in hun jongere jaren.

Sommige senioren, maar dan hebben we het over zeventigplussers, krijgen wel wat moeite met de supersnelle loopjes. Verreweg de meeste muziek blijft normaal speelbaar tot op hoge of zeer hoge leeftijd. Bedenk dat wereldberoemde pianisten zoals Vladimir Horowitz en Arthur Rubinstein tot op zeer hoge leeftijd professioneel actief bleven!

Musiceren en de benodigde longcapaciteit voor blaasinstrumenten

Een aantal blaasinstrumenten stelt eisen aan de beschikbare longcapaciteit. Dat brengt met zich mee dat het  op latere leeftijd beginnen aan sommige grotere instrumenten zoals een fagot of een eufonium minder voor de hand ligt. Dat neemt niet weg dat er een aantal zeventigplussers is dat probleemloos dergelijke grote blaasinstrumenten kan bespelen. Dit komt deels omdat deze mensen in de loop van de tijd een goede ademtechniek hebben aangeleerd.

Overigens ligt het aan de manier van aanblazen van een bepaald instrument hoe groot de benodigde hoeveelheid adem moet zijn. Misschien verrast het je dat voor een dwarsfluit relatief veel longcapaciteit nodig is, omdat door het blazen tegen de rand van het kopstuk aan veel lucht verloren gaat. Voor het blazen op een altsaxofoon is  minder lucht nodig en op een klarinet nog weer minder dan op de altsax. Het zal niemand verbazen dat van blaasinstrumenten de blokfluit de minste hoeveelheid ademcapaciteit vereist.

Musiceren op een blaasinstrument als je een onvolledig gebit of kunstgebit hebt

Ook kan een onvolledig of kunstgebit in sommige gevallen het spelen op bepaalde blaasinstrumenten bemoeilijken. Overigens bestaan er voor veel van dit soort problemen praktische oplossingen.

Hoe snel kun je als volwassene of senior je eerste liedjes spelen?

Instrumenten die bij uitstek geschikt zijn om op latere leeftijd aan te beginnen, zijn muziekinstrumenten waarop je al snel de eerste melodieën kunt leren spelen. Denk bijvoorbeeld aan piano of (kleine) harp of de meeste blaasinstrumenten.

Als je hart echter uitgaat naar een strijkinstrument, spreekt het leren spelen op een cello je misschien aan, ondanks dat het je aanzienlijk meer tijd kost om een leuke muziek uit je instrument te krijgen.

Op sommige instrumenten zoals de piano, het keyboard, de harp en de blokfluit kun je na je eerste muziekles al je eerste, simpele melodietje spelen. Op  de meeste blaasinstrumenten kun je al in de eerste week of na twee of drie weken eenvoudige wijsjes spelen. Op strijkinstrumenten kan het maandenlang duren voordat je eerste lied leuk wil klinken.

Wat zijn populaire muziekinstrumenten voor volwassen en oudere beginners?

Afbeelding van omslag Tipboek piano en vleugel, tweede uitgebreide druk
Tipboek piano en vleugel (bol.com)

Populaire instrumenten om zelf te leren bespelen zijn:

Volwassenen en senioren kiezen vaak voor een akkoordinstrument of een blaasinstrument en minder vaak voor een ‘moeilijk’ strijkinstrument.

Hoe kom ik erachter of een bepaald muziekinstrument voor mij geschikt is?

Bij de meeste muziekscholen kun je een aantal proeflessen op een muziekinstrument afspreken. Doorgaans is de huur van een muziekinstrument bij de prijs van die proeflessen inbegrepen. Bij sommige muziekscholen kun je via een speciaal lesarrangement kennismaken met enkele verschillende muziekinstrumenten. Zo kun je op een voordelige manier nagaan of een bepaald muziekinstrument bij je past.

Hoe kom ik voordelig aan een goed muziekinstrument?

Als je les hebt van een muziekdocent kan deze je vaak helpen met het uitzoeken van een geschikte tweedehands instrument. Als je nog aarzelt over wat voor jou het juiste instrument is, kun je ervoor kiezen om eerst enige tijd een muziekinstrument te huren. Als je besluit om het instrument daarna te kopen, krijg je meestal een leuke korting op de aanschafprijs. Soms worden de kosten van het huren zelfs volledig van de prijs afgetrokken.

Er is nog een alternatieve manier om voordelig aan een instrument te komen.

Misschien heb je vroeger enige tijd bij een harmonie of fanfare of brassband (dus een zogenaamd HaFaBra-orkest) gespeeld, maar was het niet altijd mogelijk om een betrouwbare oppas voor je kinderen te vinden en ging je er vanwege je drukke baan er al te onregelmatig heen. Of je was uitgekeken op het repertoire. Tegenwoordig bestaat er een groot en veelzijdig repertoire voor dit soort blaasorkesten: van klassiek en barok tot pop en andere lichte muziek.

Of misschien is de HaFaBrawereld nieuw voor je. In elk geval zijn veel HaFaBra-orkesten blij als je wilt komen meespelen, ook al ben je pas een beginner. Veel van die orkesten hebben namelijk voor verschillende instrumenten vacatures en de gedachte dat ze binnen enkele jaren een goed instrumentalist aan jou kunnen hebben, is soms voldoende om je een muziekinstrument in bruikleen te geven. In veel gevallen gaat het om een kwalitatief prima instrument dat goed is onderhouden. Afhankelijk van het niveau van het orkest, mag je al vrij snel meespelen (de moeilijkere passages playback je dan gewoon zolang je die nog niet goed kunt spelen).

Schriftelijke en online muziekcursussen en zelfstudieboeken om jezelf een muziekinstrument te leren spelen

Het spreekt voor zich dat je zonder meer de snelste en beste resultaten boekt als je muziekles neemt bij een muziekdocent. Maar als dat door jouw persoonlijke omstandigheden niet praktisch is, kun je overwegen via zelfstudie  een bepaald muziekinstrument te leren bespelen of om je speeltechniek te verbeteren.  Kijk ook eens naar het overzicht met de verschillende mogelijkheden om jezelf een muziekinstrument te leren. Denk bijvoorbeeld aan piano, keyboard, gitaar, kleine harp, saxofoon of zang.

Dossiers Muziek algemeen en Senioren

Dit artikel maakt deel uit van de dossiers Zelf muziek maken algemeen en senioren.