Categorieën
Klarinet

Klarinet en persoonlijkheid

De klarinet hoort thuis in het rijtje populaire muziekinstrumenten. Dit blaasinstrument oefent een grote aantrekkingskracht uit op zowel kinderen als volwassenen. Deels omdat veel mensen van de klank en de veelzijdigheid van de klarinet houden. En ook omdat je al snel je eerste liedjes op dit enkelrietinstrument kunt spelen. Wat valt er te zeggen over de rol van de persoonlijkheid en met karaktertrekken bij de keus voor en het blijvend succes met de klarinet?

Dit artikel is opgebouwd uit de volgende paragrafen.

Afbeelding van Kunststof Buffet Crampon B12 klarinet met B45 mondstuk en Légère-rietje
Klarinet (Buffet Crampon B12)

Muziekinstrumenten en persoonlijkheid in het algemeen

Er bestaat een zekere relatie tussen een type muziekinstrument en degene die erop speelt. Die overtuiging leeft bij zowel wetenschappers als bij ervaringsdeskundigen .

Sommige muziekinstrumenten zouden relatief vaak het voorkeursinstrument zijn van bepaalde soorten persoonlijkheden. Ook zouden bepaalde bepaalde karaktereigenschappen samenhangen met de keus voor een bepaald type muziekinstrument. De achterliggende gedachte daarbij is dat iemand van nature een typische houtblazer, koperblazer, toetsenist, strijker, tokkelaar of slagwerker is.

Aangezien een muziekinstrument doorgaans niet goedkoop is, is het belangrijk dat de keus ervoor goed is doordacht.
In het geval van de klarinet vallen de kosten voor een beginner erg mee: veel muziekscholen raden voor de eerste jaren de voordelige Buffet Crampon besklarinet B12 aan. Deze beginnersklarinet van dit gerenommeerde klarinetmerk zit technisch goed in elkaar en klinkt volgens veel muziekdocenten heel behoorlijk.

De delen van dit instrument die traditioneel van hout worden gemaakt, zijn bij dit type vervangen door hoogwaardige kunststof. Sommige leerlingen vervangen de kunststoffen kop door een houten kop van Buffet Crampon. Daarmee krijgen ze duidelijk warmere en rijkere klank dan met de meegeleverde kunststoffen kop.

Bekende wetenschappers die hebben geschreven over het verband tussen persoonlijkheid en muziekinstrument zijn onder meer Anthony Kemp (The Musical Temperament: Psychology and Personality of Musicians) en Adrian C. North (The Social Psychology of Music en Social and Applied Psychology of Music; deze boeken schreef hij samen met David John Hargreaves. Ook veel andere publicisten hebben interessante boeken en artikelen over deze materie geschreven.

Meer over de wetenschappelijke inzichten inzake dit onderwerp lees je in het artikel over muziekinstrument en persoonlijkheid.

Aantrekkingskracht van de klarinet

Als verlegen of enigszins gesloten kinderen zelf hun muziekinstrument mogen uitkiezen, valt hun keus relatief vaak op een binnen een orkest wat zachter klinkend instrument zoals de klarinet of de dwarsfluit.

Omslag van het boek 'Welk instrument past bij mijn kind: een handleiding voor ouders om het meest geschikte instrument voor hun kind te kiezen (geschreven door Atarah Ben-Tovim en Douglas Boyd)
Welk instrument past bij mijn kind? (bol.com)

In een wat grotere muziekgroep kunnen deze kinderen samen met wat andere klarinettisten fijn dezelfde stempartij spelen. Dan hoeven ze geen last te hebben van de stress die het spelen van een solopartij vaak met zich brengt.

Voorbeelden van andere instrumenten waarin telkens een groepje spelers eenzelfde stem bezet, zijn de viool en altviool, de gitaar en verschillende basinstrumenten.

Ook kinderen die eigenlijk saxofoon willen leren spelen, beginnen vaak op de besklarinet. Dit gebeurt vaak omdat de aanschafkosten van een goed instapinstrument aanzienlijk lager liggen dan die van een saxofoon.

Bovendien is het geluid van een klarinet aanzienlijk zachter en dat kan een voordeel zijn als je rekening met de buren wilt houden. Een eventuele latere overstap van de klarinet naar de saxofoon vraagt weliswaar het aanleren van een andere blaastechniek, maar is relatief gemakkelijk te doen. Lees ook over de overeenkomsten en verschillen tussen beide blaasinstrumenten.

Klarinet en typering van de klarinettist

Opvallend is dat ervaringsdeskundigen klarinettisten doorgaans als extraverter dan dwarsfluitisten beschouwen.

Verder is opgemerkt (jeugdige) bespelers van een klarinet vaak pienter en alert zijn en verschillende hobby’s en interesses hebben.

Voorkeuren bij jongens en bij meisjes

Volgens Ben-Tovim en Boyd zou de klarinet vooral goed passen bij jongens die goed zijn in praktische activiteiten zoals modelbouw. De jongens zouden worden aangetrokken door de wat grotere klank en het iets lagere register dan bij de dwarsfluit het geval is. Dit stellen zij in hun boek
The Right Instrument for Your Child (dat in het Nederlandse is vertaald als: Welk instrument past bij mijn kind? (o.a. verkrijgbaar via bol.com).

De onderzoeker Anthony Kemp vond echter geen bevestiging voor deze bevindingen in zijnThe Musical Temperament: Psychology and Personality of Musicians.

Persoonlijke eigenschappen: oorzaak als gevolg?

Uit ervaringsgegevens en wetenschappelijk onderzoek blijkt dat er een duidelijke relatie bestaat tussen bepaalde karaktereigenschappen en bepaalde muziekinstrumenten waarop mensen zelf muziek (willen) maken.

De grote vraag is of die persoonlijke eigenschappen niet alleen tot uitdrukking komen door een voorkeur voor een bepaald muziekinstrument of dat het leren bespelen van een bepaald instrument eveneens kan leiden tot een verdere ontwikkeling van bepaalde trekken. Dan zou er in feite sprake zijn van een gunstige wisselwerking. Door een instrument te leren spelen, breng je namelijk op een natuurlijke manier ook jr zelfdiscipline en zelfvertrouwen op een hoger niveau.

Bij samenspel in een orkestje of ensemble werk je daarnaast ook aan verdere ontwikkeling van je sociale vaardigheden en vermogen tot samenwerken. Sommige kinderen leren misschien dankzij het meespelen in een muziekgroepje hun verlegenheid of onzekerheid te overwinnen. Een keus voor een muziekinstrument dat goed bij jou of je kind past, kan daarmee dus indirect bijdragen aan de verdere persoonlijke ontwikkeling.

Naast onderstaande bronnen heb ik gebruik gemaakt van mijn eigen jarenlange ervaringen als multi-instrumentalist.

Een eerdere versie van dit artikel werd op 8 november 2011 door de auteur, An Schrijfstra, gepubliceerd op Infonu.nl onder de titel: ‘Past de klarinet wel goed bij jouw persoonlijkheid?’

Dossier Klarinet

Dit artikel maakt deel uit van het dossier klarinet. Kijk bijvoorbeeld ook eens in de artikelen Muziekinstrument en karakter  en/of Blaasinstrumenten en persoonlijkheid of Wat zegt muziek over jouw persoonlijkheid?

Bronnen

  • The Musical Temperament: Psychology and Personality of Musicians; Anthony Kemp; Oxford University Press
  • The Social Psychology of Music; David John Hargreaves, Adrian C. North; Oxford University Press
  • The Social and Applied Psychology of Music; David John Hargreaves, Adrian C. North; Oxford University Press
  • The Right Instrument for Your Child; a Practical Guide for Parents and Teachers; Atarah Ben-Tovim & Douglas Boyd; Gollancz
  • Musical Instrument Selection; s.n.; http://wik.ed.uiuc.edu/index.php/Musical_Instrument_Selection
Categorieën
Musiceren algemeen

Percussie-instrumenten en persoonlijkheid

Wil je percussie-instrumenten leren spelen? Bijvoorbeeld drumstel, xylofoon, klokkenspel of marimba? Welke persoonlijke eigenschappen vind je vaak terug bij bespelers van slagwerkinstrumenten?

Verschillende soorten slagwerkinstrumenten

We onderscheiden het ongestemde en het gestemde slagwerk. Tot het ongestemde slagwerk rekenen we onder andere het drumstel. Tot het gestemde slagwerk rekenen we bijvoorbeeld de xylofoon, het klokkenspel of de marimba.

Persoonlijke eigenschappen van percussionisten

Omslag van het boek 'Welk instrument past bij mijn kind: een handleiding voor ouders om het meest geschikte instrument voor hun kind te kiezen (geschreven door Atarah Ben-Tovim en Douglas Boyd)
Welk instrument past bij mijn kind? (bol.com)

Percussionisten, en dan vooral drummers hebben sterk extraverte eigenschappen. Ook een onafhankelijke opstelling zou tot de typerende kenmerken behoren. Volgens sommige deskundigen zouden slagwerkinstrumenten bij uitstek geschikt zijn voor nerveuze of rusteloze mensen.

Zij zouden zich in de percussiesectie van een orkest of band goed kunnen uitleven. Ook een fanfare-orkest heeft vaak veel interessante solo’s voor slagwerkers in de aanbieding. En natuurlijk dromen veel bespelers van een drumkit van het spelen in een rockband.

Karakter en keuze voor een bepaald muziekinstrument

Er is, vooral in Angelsaksische landen, een aanzienlijk aantal onderzoeken uitgevoerd naar de relatie tussen een bepaald muziekinstrument en karaktereigenschappen van de bespelers ervan. De deskundigen zijn het weliswaar niet op alle punten met elkaar eens, maar in grote lijnen wijzen de bevindingen wel dezelfde kant op.

Kijk ook eens bij de artikelen over muziekinstrument en persoonlijkheid algemeen en bij de specifieke artikelen over blaasinstrumenten, akkoordinstrumenten en strijkinstrumenten.

Een eerdere versie van dit artikel werd op 19 oktober 2011 door de auteur, An Schrijfstra, gepubliceerd op Infonu.nl onder de titel: ‘Muziekinstrument en persoonlijkheid’.

Dossier musiceren algemeen

Dit artikel maakt deel uit van het dossier musiceren. Kijk bijvoorbeeld ook eens in het artikel Wat zegt muziek over jouw persoonlijkheid?

Bronnen

  • The Musical Temperament: Psychology and Personality of Musicians; Anthony Kemp; Oxford University Press
  • The Social Psychology of Music; David John Hargreaves, Adrian C. North; Oxford University Press
  • The Social and Applied Psychology of Music; David John Hargreaves, Adrian C. North; Oxford University Press
  • The Right Instrument for Your Child; a Practical Guide for Parents and Teachers; Atarah Ben-Tovim & Douglas Boyd; Gollancz
  • Musical Instrument Selection; s.n.; http://wik.ed.uiuc.edu/index.php/Musical_Instrument_Selection
Categorieën
Dwarsfluit

Dwarsfluit en persoonlijkheid

De dwarsfluit is een favoriet muziekinstrument, zowel van kinderen als van volwassenen. Veel mensen beginnen aan dit blaasinstrument, maar het (leren) spelen erop wordt niet voor iedereen een blijvend succes.  Welke rol speelt de persoonlijkheid van de leerling? Hoe zit het bijvoorbeeld met verlegen of enigszins gesloten kinderen? Hoe denken wetenschappers en van ervaringsdeskundigen over de relatie tussen de dwarsfluit en de persoonlijkheid?

Dit artikel bestaat uit de volgende paragrafen.

Door auteur gemaakte foto van lipplaat (oftewel mondplaat) met deel van de kop van een massief zilveren Armstrong dwarsfluit
Lipplaat met mondgat op kop van dwarsfluit

Muziekinstrument en persoonlijkheid

Zowel bij wetenschappers als bij ervaringsdeskundigen leven er bepaalde opvattingen over de relatie tussen een muziekinstrument en de persoonlijkheid. Zo zouden bepaalde muziekinstrumenten opvallend vaak succesvol worden bespeeld door mensen met bepaalde karaktereigenschappen.

Ook zouden bepaalde kenmerken van mensen leiden tot een voorkeur voor een bepaald type instrumenten. Zo zouden sommige mensen van nature typische houtblazers, koperblazers, strijkers, tokkelaars, toetsenisten of slagwerkers zijn.

Aangezien het kopen van een instrument meestal een kostbare aangelegenheid is, is het van belang dat de aanschaf goed doordacht is. Hieronder wordt een en ander toegespitst op de relatie tussen de dwarsfluit en iemands persoonlijkheid.

Aantrekkingskracht van de dwarsfluit op verlegen of enigszins gesloten kinderen

Bij kinderen die zelf hun instrument mogen kiezen, is de dwarsfluit vooral populair bij en geschikt voor verlegen of enigszins gesloten kinderen. Deze opvatting leeft bij een aantal docenten schoolmuziek in de Verenigde Staten.

Volgens hen kiezen kinderen met de karaktertrekken ook relatief vaak voor een klarinet. Zij vermoeden dat deze voorkeur misschien te maken heeft met de relatief zachtere klanken van de dwarsfluit en klarinet in vergelijking tot luider klinkende instrumenten als de trompet of trombone. Hun ideeën worden grotendeels bevestigd door wetenschappelijk onderzoek naar houtblaasinstrumenten.

Onderzoek naar de relatie tussen persoonlijkheid en muziekinstrument

Gerenommeerde wetenschappers die de relatie tussen persoonlijkheid en muziekinstrument hebben onderzocht en over hun bevindingen hebben gepubliceerd, zijn bijvoorbeeld: Anthony Kemp (met The Musical Temperament: Psychology and Personality of Musicians) of Adrian C. North (met The Social Psychology of Music en Social and Applied Psychology of Music; boeken die hij samen met David John Hargreaves heeft geschreven. Daarnaast hebben nog tientallen anderen lezenswaardige publicaties over deze materie geschreven.

Over de wetenschappelijke inzichten met betrekking tot deze materie in het algemeen lees je meer in de artikelen over Muziekinstrument en persoonlijkheid en Blaasinstrumenten en persoonlijkheid.

De inzichten van Atarah Ben-Tovim en Douglas Boyd

Omslag van het boek 'Welk instrument past bij mijn kind: een handleiding voor ouders om het meest geschikte instrument voor hun kind te kiezen (geschreven door Atarah Ben-Tovim en Douglas Boyd)
Welk instrument past bij mijn kind? (bol.com)

Atarah Ben-Tovim, de bekende Engelse voormalige dwarsfluitiste en presentatrice van een aantal muziekprogramma’s schreef samen met haar partner Douglas Boyd een boek over de geschiktheid van bepaalde muziekinstrumenten voor een kind: The Right Instrument for Your Child. Bovengenoemd boek is in de Nederlandse taal verkrijgbaar als: Welk instrument past bij mijn kind? (bol.com)

Bij het leggen van de relatie tussen persoonlijkheid en muziekinstrument gaan Ben-Tovim en Boyd nog een stap verder dan de meeste wetenschappers die over deze materie hebben gepubliceerd.

In de ogen van Ben-Tovim en Boyd heeft de dwarsfluit een zekere aantrekkingskracht op verlegen en eenzame kinderen die op hun eigen gezelschap zijn gesteld. Deze soms wat dromerige of vergeetachtige leerlingen boeken goede vorderingen op de fluit. Zij kunnen zich op een bedaarde manier sociaal opstellen en genieten van het samenspel met andere kinderen in allerlei ensembles en orkesten.

Volgens de auteurs laten jongens van het machotype de fluit doorgaans links liggen, mogelijk omdat dit instrument in hun beleving idyllische associaties oproept.

Volgens publicaties van sommige wetenschappers vinden veel jongens dit instrument minder “stoer”, misschien vanwege de populariteit van het instrument onder meisjes.

Bij volwassen dwarsfluitisten zijn de mannen beter vertegenwoordigd. Misschien komt dit omdat jongens en mannen die wel voor de dwarsfluit kiezen, heel bewust voor dit instrument kiezen. Sommige meisjes kiezen voor de dwarsfluit omdat ze familie of vriendinnen hebben die ook dwarsfluit spelen.

Wisselwerking tussen dwarsfluit en persoonlijkheid

Uit wetenschappelijk onderzoek is een duidelijk verband gebleken tussen bepaalde persoonlijkheden en blijvend succes op een bepaald type muziekinstrument.

De indruk bestaat echter dat er niet alleen sprake is van een bepaalde persoonlijkheid die tot een bepaald type muziekinstrument wordt aangetrokken, maar ook dat het bespelen van een bepaald muziekinstrument invloed heeft op de persoonlijkheid, dat er als het ware dus sprake is van een wisselwerking.

Wie een muziekinstrument leert bespelen, werkt (wellicht ongemerkt) tegelijkertijd aan zijn zelfdiscipline en zelfvertrouwen. Bij samenspel in een orkestje, een band of muziekensemble worden daarnaast de sociale vaardigheden verder ontwikkeld. Op deze manier zou een van nature wat gesloten kind door in een muziekgroepje mee te gaan spelen, zijn verlegenheid leren overwinnen.

Als je voor jezelf of voor je kind een keuze maakt voor de dwarsfluit, kun je rekening houden met jouw of zijn karaktereigenschappen. Maar je zou ook bewust kunnen kiezen voor het verder ontwikkelen of trainen van bepaalde eigenschappen en vaardigheden zoals zelfdiscipline, zelfvertrouwen en samenwerking. De dwarsfluit is typisch een van die muziekinstrumenten die de nodige discipline bij het goed erop leren spelen vraagt, en die bovendien bijzonder goed in een samenspelsituatie tot zijn recht komt.

Een eerdere versie van dit artikel werd op 30 oktober 2011 door de auteur, An Schrijfstra, gepubliceerd op Infonu.nl onder de titel: ‘Past de dwarsfluit wel goed bij jouw persoonlijkheid?’

Dossier dwarsfluit

Dit artikel maakt deel uit van het dossier dwarsfluit. Kijk bijvoorbeeld ook eens in de artikelen Muziekinstrument en karakter  en/of Blaasinstrumenten en persoonlijkheid of Wat zegt muziek over jouw persoonlijkheid?

Bronnen

  • The Musical Temperament: Psychology and Personality of Musicians; Anthony Kemp; Oxford University Press
  • The Social Psychology of Music; David John Hargreaves, Adrian C. North; Oxford University Press
  • The Social and Applied Psychology of Music; David John Hargreaves, Adrian C. North; Oxford University Press
  • The Right Instrument for Your Child; a Practical Guide for Parents and Teachers; Atarah Ben-Tovim & Douglas Boyd; Gollancz
  • Musical Instrument Selection; s.n.; http://wik.ed.uiuc.edu/index.php/Musical_Instrument_Selection
Categorieën
Gitaar Harp Musiceren algemeen Piano

Akkoordinstrumenten en persoonlijkheid

Heb je zin om een akkoordinstrument te leren spelen? Bijvoorbeeld een toetsinstrument als piano of keyboard? Of een tokkelinstrument als gitaar of (kleine) harp? Welke karaktereigenschappen worden in verband gebracht met het spelen van akkoordinstrumenten?

Dit artikel is opgebouwd uit de volgende paragrafen.

Toetsinstrumenten: de piano en het keyboard

foto van lichtgewicht, compacte Roland digitale piano met 61 toetsen
handzame digitale Roland GO:PIANO (GO-61P) met 61 toetsen (bol.com)

Piano en keyboard lijken om verschillende redenen zowel een aantrekkingskracht te hebben op introverte als extraverte persoonlijkheden. Deze toetsinstrumenten lijken een ideale instap aan beginnende instrumentalisten te bieden, omdat de pianostudie je op een betrekkelijke natuurlijke wijze aan een elementaire theoretische basis helpt die bij alle andere muziekinstrumenten van pas komt.

Datzelfde geldt, zij het in wat mindere mate, voor de andere typische akkoordinstrumenten.

Een piano biedt ook veel mogelijkheden voor solo- en ensemblespel, zij het dat er voor beginners weinig mogelijkheden voor samenspel zijn.

Tokkelinstrumenten algemeen: de gitaar en de harp

De gitaar en de harp rekenen we tot de tokkelinstrumenten.

Omslag van het boek 'Welk instrument past bij mijn kind: een handleiding voor ouders om het meest geschikte instrument voor hun kind te kiezen (geschreven door Atarah Ben-Tovim en Douglas Boyd)
Welk instrument past bij mijn kind? (bol.com)

Akoestische gitaren en harpen hebben een aantrekkingskracht op mensen met een zachter karakter. Vaak gaat het om enigszins in zichzelf gekeerde mensen die graag in hun eentje muziek maken, maar die soms ook graag in een groepje willen samenspelen zonder daarbij per se in het middelpunt te willen staan.

Toch zijn er ook in deze groep mensen met een heel andere instelling die kans zien om een glanzende carrière met hun instrument te maken. Denk bijvoorbeeld maar eens aan Deborah Henson-Conant die met een elektrische harp op het podium staat te swingen!

Binnen de tokkelinstrumenten onderscheiden we:

Gitaar: van klassieke gitaar tot folk-, elektrische of basgitaar

omslag van Gitaarakkoordengids van Phil Capone
Gitaarakkoordengids: ruim 500 geïllustreerde akkoorden voor rock, blues, soul, country, jazz en klassiek (bol.com)

Sommige mensen voelen zich aangetrokken tot de zachte klanken van de klassieke of Spaanse gitaar. Anderen zijn liever ook op wat verdere afstand hoorbaar met een folk-, elektrische of basgitaar. Vooral de wat dromerige types voelen zich aangetrokken tot de klassieke gitaar.

Het spelen van de eerste liedjes en de eerste begeleidingen op een gitaar is bedrieglijk simpel. Voor alle types gitaar geldt dat er veel discipline nodig is om een hoog niveau op het instrument te bereiken.

Leerlingen die geleerd hebben om klassieke of folkgitaar te spelen, kunnen relatief gemakkelijk ook de elektrische of basgitaar aanleren. Het omgekeerde is in veel mindere mate het geval.

Ook de gitaar behoort tot de populaire akkoordinstrumenten. Deels vanwege de transportabiliteit van het instrument en mogelijk ook vanwege de doorgaans relatief voordelige prijs van een beginnersinstrument.

Pedaalharp, haakjesharp en andere kleine diatonische harpen

foto van diverse haakjesharpen
Haakjesharpen zijn er in verschillende uitvoeringen, met lichte besnaring (harp vooraan) of zware besnaring (harpen achteraan)

De harp oefent een grote aantrekkingskracht uit op dromerige of meditatief ingestelde mensen.

Opvallend is dat mensen die voor een harp kiezen, later zelden de behoefte hebben om op een ander instrument over te stappen. Sommige bespelers van een kleine harp willen op een gegeven moment wel overstappen naar de (grotere) pedaalharp, maar ook het omgekeerde is het geval.

Vanaf het allereerste begin dat iemand de snaren van een harp aanslaat, hoor je aantrekkelijke klanken die je gehoor strelen. Het is heel eenvoudig de eerste melodieën en begeleidingen op de harp te leren spelen. Toch geldt, evenals bij andere instrumenten, dat er een grote hoeveelheid discipline nodig is om de harp op een hoog niveau te leren spelen.

Gezien de hoge aanschaf- en onderhoudskosten van een pedaalharp is dit bij uitstek een instrument voor mensen die weten wat ze willen en die er een grote investering in tijd en geld voor over hebben.

Een haakjesharp, in de vorm van een vloerharp, reisharp, schootharp of therapieharp is vaak de natuurlijke keus van mensen die graag voor zichzelf muziek maken en die af en toe ook graag met of voor andere mensen spelen. Je kunt op muziekscholen les nemen op de haakjesharp en langs deze weg op deze zogenaamde kleine harp een hoog speelniveau bereiken. Deze haakjesharpen zijn betrekkelijk voordelig in aanschaf en hebben nauwelijks technisch onderhoud nodig. Vanwege de kleinere afmetingen zijn deze harpjes in een aantal gevallen nog goed mee te nemen op de achterbank van een auto.

Een eerdere versie van dit artikel werd op 19 oktober 2011 door de auteur, An Schrijfstra, gepubliceerd op Infonu.nl onder de titel: ‘Muziekinstrument en persoonlijkheid’.

Dossier musiceren algemeen

Dit artikel maakt deel uit van het dossier musiceren. Kijk bijvoorbeeld ook eens in de artikelen Muziekinstrument en karakter en Wat zegt muziek over jouw persoonlijkheid?

Naast onderstaande bronnen heb ik gebruik gemaakt van mijn eigen jarenlange ervaringen als multi-instrumentalist.

Bronnen

  • The Musical Temperament: Psychology and Personality of Musicians; Anthony Kemp; Oxford University Press
  • The Social Psychology of Music; David John Hargreaves, Adrian C. North; Oxford University Press
  • The Social and Applied Psychology of Music; David John Hargreaves, Adrian C. North; Oxford University Press
  • The Right Instrument for Your Child; a Practical Guide for Parents and Teachers; Atarah Ben-Tovim & Douglas Boyd; Gollancz
  • Musical Instrument Selection; s.n.; http://wik.ed.uiuc.edu/index.php/Musical_Instrument_Selection