Categorieën
Componisten

Mozart: eerste concertreis van een zesjarig muzikaal wonderkind

Wolfgang Amadeus Mozart heeft op zijn zesde jaar al veel over muziek geleerd. Vader Leopold Mozart wil zijn beide zeer muzikale kinderen Wolfgang en Marianne een goede muzikale opvoeding bieden. Daarvoor heeft hij extra inkomsten nodig. Hij gaat met de kinderen op reis en laat hen spelen voor hooggeplaatste lieden. Lees de waargebeurde geschiedenis van de concertreis naar het keizerlijk hof in Wenen. Een verhaal over het eigenzinnige kind Wolfgang dat op bezoek in een kapel stiekem orgel denkt te kunnen spelen, dat de keizerin spontaan omhelst, en dat prinses Marie-Antoinette ten huwelijk vraagt.

Vervolg van deel 1.

Pentekening van de jonge Mozart op de viool, zijn zus Marianne die zingt en hun vader die hen begeleidt
Vader Leopold Mozart maakt samen met de kleine Wolfgang en diens oudere zus muziek

Een degelijke muzikale opvoeding mag wat kosten

Vader Leopold Mozart had een bescheiden inkomen van het Hof. Toen hij het bijzondere talent van zijn dochtertje Marianne en zijn zoontje Wolfgang had ontdekt, wilde hij hen een degelijke muzikale opvoeding bieden. Aangezien hij in Salzburg zelf geen mogelijkheden zag om hun talent voor het voetlicht te brengen, besloot hij met de kinderen op reis te gaan.

Na een eerste, geslaagde experiment in januari 1762 besloot hij in september van dat jaar naar Wenen te reizen om daar voor het keizerlijk Hof te spelen. Wolfgang was toen zes jaar oud. Zijn zus Marianne was al elf jaar.

Verblijf in Linz

Schilderij van mensen die kijken naar de jonge Mozart die orgel speelt
De kleine Mozart speelt op het orgel voor een geïmponeerd publiek

Het gezelschap verbleef een aantal dagen in Linz. De kinderen speelden daar een indrukwekkend concert voor de gouverneur-generaal. Het publiek was verrukt van het spel van Wolfgang en Marianne. En het nieuws van hun buitengewone prestaties bereikte zelfs Wenen.

Op een dag wilden ze de nacht doorbrengen in het klooster van Ips om de volgende dag weer verder te reizen. Het grijze oude gebouw aan de oever van de Donau oefende een aantrekkingskracht uit op reizigers die op een zwoele septembermiddag op zoek waren naar een plek om uit te rusten.

Drie geestelijken die deel uitmaakten van het reisgezelschap, gingen tegelijkertijd het klooster binnen voor de lezing van de mis. Wolfgang zag kans om ongemerkt achter hen aan naar binnen te glippen, maar zelf ging hij naar het orgel.

Kort daarna hoorden de Franciscaner monniken met hun gasten in de refter orgelklanken uit de kapel komen. Een van de gastheren stond op van de tafel om uit te vinden wie er op het orgel speelde. Al snel kwam hij terug en vroeg het gezelschap om hem te volgen.

Toen het gezelschap bij de kapel aankwam, hielden ze hun adem in, toen hun gastheer wees op de kleine gestalte van een kind dat op de galerij op het orgel zat te spelen. Hoe was het mogelijk, zo vroegen ze zich af, dat een kind zulke prachtige muziek kon maken? Stil bleven ze staan luisteren naar de betoverende klanken die uit het orgel kwamen. Maar toen Wolfgang hen in de gaten kreeg, hield hij direct op met zijn muzikale improvisatie en klauterde snel van het orgelbankje af.

Op doorreis naar Wenen

Tijdens de rest van de reis van de Mozarts naar Wenen vormde Wolfgang het middelpunt van het gezelschap. Hij was vol levenslust en wilde van alles en iedereen onderweg de naam en geschiedenis weten. Bij het douanekantoor aan de grens sloot hij vriendschap met de douane. En door een wijsje op zijn viool te spelen, regelde hij dat het gezelschap gemakkelijk de grens mocht oversteken. Hij maakte indruk met zijn sprankelende conversatie en dartele intelligentie, maar vooral met zijn muziek.

Spelen voor de keizerlijke familie in Wenen

Toen het gezelschap in Wenen aankwam, had men daar reeds van eerdere reizigers uit Linz gehoord over het muzikale spel van de wonderkinderen. De keizerlijke familie wilde graag de wonderkinderen beluisteren. Dus mochten ze al snel op bezoek komen in Schönbrunn.

Wolfgang speelt samen met zijn oudere zus Marianne vaak samen op het klavecimbel voor een hooggeplaatst publiek
Wolfgang speelt samen met zijn oudere zus Marianne vaak samen op het klavecimbel voor een hooggeplaatst publiek

Verschillende leden van de keizerlijke familie waren zelf muzikaal. Keizer Joseph kon goed zingen en speelde klavecimbel en cello. De keizer voelde zich direct tot Wolfgang aangetrokken en was verrukt van diens muzikale prestaties. Hij liet het kind lastige muziekstukken prima vista spelen.

Toen de keizer bij wijze van grap Wolfgang voorstelde dat hij met één vinger zou spelen, vond de jongen dat prima. Men legde een lap over het toetsenbord, zodat de toetsen niet meer zichtbaar waren. Maar Wolfgang speelde net zo voortreffelijke als voordien en kreeg van de aanwezigen een daverend applaus.

Zowel de keizer als de keizerin waren buitengewoon vriendelijk tegen de kinderen. Wolfgang toonde zijn affectie voor de keizerin door op haar schoot te klimmen en haar te omhelzen als was zij zijn moeder. Het gezelschap mocht verschillende keren aan het keizerlijk hof komen spelen en elke keer klonk het applaus nog luider.

De jonge Mozart vraagt prinses Marie-Antoinette ten huwelijk

Ook de knappe Marie-Antoinette, die later koningin van Frankrijk zou worden, bevond zich onder het keizerlijk publiek. De jonge Mozart was helemaal weg van deze prinses.

Toen hij op een dag uitgleed over de gladde, geboende vloer, stak Marie-Antoinette hem haar hand toe en hielp hem overeind.
De jongen draaide zich met een ernstige blik naar haar toe en zei: ‘U bent heel lief. Ik wil met u trouwen.’
Met een glimlach vroeg Marie-Antoinette: ‘Mag ik u vragen naar de reden daarvan?
‘Uit dankbaarheid, natuurlijk’, antwoordde Wolfgang zo mogelijk nog ernstiger.

Muziek gaat voor alles

De jonge Mozart kende geen enkele verlegenheid om voor de hoogst geplaatste mensen te spelen en gedroeg zich even spontaan als anders. Maar als het ging om het spelen van muziek, dan richtte al zijn concentratie zich daarop. Dan was er niets of niemand anders belangrijk. Wolfgang zou dan in alle gemoedsrust zelfs de keizer laten wachten.

‘Waar is Herr Wagenseil? Is hij aanwezig?’, vroeg Mozart een keer, toen hij op het punt stond voor de keizer een concert te spelen dat door de hofcomponist Wagenseil was geschreven.
‘Laat hem alstublieft komen; hij heeft er kijk op.’

Wolfgangs vader begreep dat dat jongen graag speelde voor iemand die verstand had van de muziek. Zijn zoon wilde dolgraag zo mogelijk telkens er weer wat bij leren.

Toen de hofcomponist er aankwam, wendde de jonge Mozart zich naar hem toe.
‘Ah, Herr Wagenseil! Ik sta op het punt een van uw concerto’s te spelen. En ik hoop dat u voor mij de pagina’s wilt omslaan.
De keizer die toevallig naast de jongen stond, glimlachte en maakte direct ruimte voor de componist.

Het succes van broer en zus Mozart

Na het bezoek aan het keizerlijk hof werden de jonge Mozart en zijn zus overal veelgevraagd om te komen spelen. Veel dames werden verliefd op de parmantige knaap. Wolfgang en Marianne werden overladen met cadeautjes en mooie kleren.

Deze reis naar Wenen was feitelijk het begin van het succes van het muzikale leven van Wolfgang Amadeus Mozart.

Bovenstaand verhaal is een vertaling en vrije bewerking door de redactie van Evendit.nl van Story-lives of Great Musicians van Francis Jameson Rowbotham, te vinden op: http://www.gutenberg.org/ebooks/19748.

Wolfgang Amadeus Mozart: boeken en cd’s

Wil je meer achtergrondinformatie over deze wereldberoemde componist en zijn muziek? Kijk bijvoorbeeld eens bij de boeken en muziek die je bij bol.com over Mozart kunt kopen.

Dossier componisten

Dit artikel maakt deel uit van het dossier componisten.

Categorieën
Componisten

Wolfgang Amadeus Mozart: het begin van zijn muziek

Reeds als kleuter leerde Wolfgang Amadeus Mozart niet alleen klavecimbel spelen, maar ook viool. Zo klein als hij was, probeerde hij al zijn eerste composities op papier te zetten. Net als de meeste andere jonge kinderen was hij ondeugend en innemend tegelijk. Maar het kind Mozart nam de muziek wel heel ernstig en er was niets wat hij liever deed dan zelf muziek te maken. Het jochie was vol zelfvertrouwen als het om muziek ging en overschatte soms zijn eigen kunnen. Lees de gedramatiseerde waargebeurde wederwaardigheden van de buitengewoon muzikale kleuter Wolfgang Amadeus Mozart.

Lees het gedramatiseerde, maar waargebeurde verhaal over de kinderjaren van Mozart.

Mozarts kennismaking met muziek

Marianne Mozart was vijf jaar oud toen haar broertje Wolfgang Amadeus werd geboren op 27 januari 1756. Het meisje was bijzonder muzikaal. Toen zij zeven jaar was, besloot haar vader, de musicus Leopold Mozart, om haar klavecimbel te leren spelen.

Als haar broertje Wolfgang in de gaten had dat Marianne weer muziekles van hun vader kreeg, gooide hij zijn speelgoed op de grond en rende naar het klavecimbel. Daar luisterde hij dan aandachtig naar alles wat zijn vader met zijn zus speelde en besprak.

Soms kroop de kleine Wolfgang zelf even achter het klavecimbel en probeerde daarop eenvoudige akkoorden te ontdekken. Hij sloeg deze akkoorden telkens opnieuw aan en had daar het grootste plezier in.

Mozarts eerste muzieklessen

Vader Leopold zag de enthousiaste pogingen van zijn zoontje om zelf muziek te maken een tijdje aan en besloot vervolgens om Wolfgang, gewoon voor de aardigheid, ook wat muziekles te geven. Maar al snel begreep de vader dat het de jongen ernst was. Daarom besloot hij diens lessen op een serieuze manier aan te pakken.

Marianne bezat een muziekboekje waarin haar vader Leopold eenvoudige muziekstukjes voor haar opschreef. Binnen de kortste keren schreef haar vader ook soortgelijke stukjes muziek in dat boekje voor Wolfgang. De jongen was verrukt en kon er maar geen genoeg van krijgen.

Mozarts eerste pogingen tot een compositie

Reeds als kleuter begon Wolfgang zijn eigen, kleine composities in dat Mariannes muziekboekje te schrijven. In die tijd was zijn inzicht in het componeren groter dan de vaardigheid van zijn vingertjes om zijn muzikale ideeën tot uitdrukking te brengen.

Wolfgang Amadeus Mozart had een extreem gevoelig gehoor

Pentekening van de jonge Mozart op de viool, zijn zus Marianne die zingt en hun vader die hen begeleidt
Vader Leopold Mozart maakt samen met de kleine Wolfgang en diens oudere zus muziek

De jonge Wolfgang had extreem gevoelige oren. Aanvankelijk dacht zijn vader Leopold Mozart dat de sterke afkeer van zijn zoon voor harde geluiden slechts een kwestie van de kinderlijke inbeelding van een kleuter was. Daarom liet hij zijn vriend en musicus Schachtner diens trompet maar eens krachtig in de richting van Wolfgang blazen. Reeds het volgende ogenblik had Leopold daarvan al spijt: de jongen viel bijna flauw.

Een wonderkind vol zelfvertrouwen op muziekgebied

Het talent van de jonge Mozart om zich muziek eigen te maken zonder die muziek eerst uitgebreid in te studeren, leek van bovennatuurlijke aard.
Op een dag, toen Wolfgang pas vier jaar was, wilden zijn vader en diens vriend Herr Schachtner samen met Herr Wentzl een reeks van zes door Wentzl gecomponeerde trio’s gaan spelen.

‘Mag ik de tweede vioolpartij spelen?’, vroeg Wolfgang, die nog maar kort tevoren zijn eerste vioolles had gehad.

‘Wolfgang, toch! Hoe kun je dat nu vragen? Zo ver ben je toch bij lange na nog niet! Je hebt pas enkele lessen op de viool achter de rug. Nee, zoonlief, dat is echt uitgesloten.’

‘Ik kan het echt, papa. Heus waar. Die tweede vioolpartij is helemaal niet moeilijk. Toe nou, alstublieft?’ Hij keek zijn vader, Herr Schachtner en Herr Wentzl een voor een indringend aan.

‘Kom maar naast mij zitten’, stelde Herr Schachtner voor. ‘En doe mij dan maar na met je strijkstok en viool als ik de tweede vioolpartij speel.’

Vader Leopold voegde daaraan toe: ‘Maar, Wolfgang, denk eraan, je mag daarbij natuurlijk geen enkel geluid maken. Daarmee zou je de kostelijke muziek bederven. Dus houd je maar heel stil.’

De drie volwassen mannen begonnen het trio te spelen. Al snel hoorde Herr Schachtner zuivere en welluidende klanken uit de viool van de jongen komen. De onverbeterlijke Wolfgang was toch de tweede partij in het echt gaan spelen. En nota bene ook nog op de juiste manier!

Herr Schachtner hield op met strijken en gunde de knaap dat deze voor de rest van het stuk de tweede vioolpartij in zijn eentje voor zijn rekening nam. Als beloning voor zijn mooie prestatie mocht Wolfgang ook de tweede vioolpartij van de andere delen van het trio bezetten.

Overmoedig door het succes stelde Wolfgang voor om nu de partij van de eerste viool te spelen. Alle drie de mannen barstten in gelach uit.

Wolfgang keek geschokt.

‘Ach, laat hem maar proberen’, zei Herr Schachtner. ‘Dan merkt hij vanzelf wel waar zijn grenzen liggen.’

De jonge Mozart pakte zijn viool en begon aan de ingewikkelde partij. Nu maakte hij de ene fout na de andere in zijn vioolspel. De partij van de eerste viool was ook voor dit wonderkind al te hoog gegrepen. Enkele keren stond Wolfgang op het punt om de ongelijke strijd met de bladmuziek op te geven, maar hij zette toch door totdat het stuk uit was. Hij was het soort koppige kind dat net zo lang doorging, totdat hij had bereikt wat hij wilde.

Een leven voor de muziek

Als klein kind was Wolfgang vaak kinderlijk vrolijk, maar hij kon ook heel ernstig zijn. Maar het opvallendst van alles was zijn volwassen liefde voor de muziek. Dit alles bezorgde zijn familie en anderen de angst dat hij zijn kinderjaren niet zou overleven.
Muziek was alles voor de jonge Mozart. Hij had zelfs geen enkele belangstelling voor speelgoed, tenzij hij er muziek mee kon maken! En dat voor een kleuter!

Lees verder in deel 2.

Bovenstaand verhaal is een vertaling en vrije bewerking door de redactie van Evendit.nl van Story-lives of Great Musicians van Francis Jameson Rowbotham, te vinden op: http://www.gutenberg.org/ebooks/19748.

Wolfgang Amadeus Mozart: boeken en cd’s

Wil je meer achtergrondinformatie over deze wereldberoemde componist en zijn muziek? Kijk bijvoorbeeld eens bij de boeken en muziek die je bij bol.com over Mozart kunt kopen.

Dossier componisten

Dit artikel maakt deel uit van het dossier componisten.